ИНДУСТРИЈАТА НА РАМНОПРАВНОСТА: ЕДНИТЕ ЗА ГЛАС ПОВЕЌЕ, ДРУГИТЕ ЗА ГРАНТ ПОВЕЌЕ

Жената е рамноправна кога треба да се освојуваат гласови, посебна кога треба да се добиваат грантови, а премногу често – сама кога треба да ја бара заштитата од системот.

Постои една противречност во современиот дискурс за жената која заслужува многу посериозна дебата. Со години слушаме дека жената е рамноправна, дека треба да има исти права, исти можности и ист третман како мажот. Истовремено, се создаваат посебни програми, фондови, стратегии, институции, кампањи и проекти чија основна цел е жената да биде издвоена како посебна категорија.

И тука се наметнува прашањето: дали навистина се бориме за рамноправност или изградивме систем во кој рамноправноста стана цела индустрија?

За едните, жената е глас повеќе. За другите, грант повеќе. За трети, професионален ангажман, проектна позиција, конференција, истражување или нова кампања. А за самата жена? Таа премногу често останува со истите проблеми, само со уште една стратегија во која нејзините проблеми се опишани.

Каде се резултатите и колку чинеше целата приказна за рамноправноста?

Според проценката на Стратегијата за родова еднаквост 2022–2027, за активностите од Националниот акциски план 2022–2024 бил планиран буџет од 247.844.684 денари, односно речиси четири милиони евра. Важно е да се нагласи дека станува збор за планирани, а не за потврдени потрошени средства. Дополнително, проценката укажува на недостаток на податоци за значителен дел од индикаторите за реализација.

Но, кога веќе зборуваме за средства, редно е да прашаме колку од нив навистина стигнуваат до жените за кои се наменети.

Во 2022 година, Националната мрежа против насилство врз жените и семејно насилство прикажала вкупни трошоци од речиси 14,9 милиони денари. Во својот интервентен женски фонд евидентирала прилив од 352.859 денари, од кои 106.135 денари биле потрошени за помош за наемнина и режиски трошоци, а 40.000 денари за ваучери за храна и хигиенски производи. Податоците се достапни во оригиналниот Годишен извештај за 2022 година на Националната мрежа.

Овие бројки не се доказ за злоупотреба, но се доволна причина да се побара поголема транспарентност. Колку се издвојува за проектни тимови, администрација, кампањи и конференции, а колку за директна правна, психолошка, финансиска и станбена помош? Затоа што не е исто да се реализира проект за жените и навистина да се промени животот на една жена.

Се организираат конференции, се изработуваат анализи, се одржуваат обуки и се пишуваат извештаи. Се бројат учеснички, се мерат индикатори, се отвораат нови проектни циклуси.

Но, кој го мери конечниот резултат? Колку жени денес се посигурни, колку полесно добиваат институционална заштита, колку помалку се дискриминирани и колку побрзо добиваат правда?

Или најголемиот успех на оваа индустрија е тоа што секогаш има нова причина за уште еден проект?

Ова не е критика на потребата од граѓански организации, ниту тврдење дека секој проект е бескорисен. Но, кога една општествена кауза се финансира со години, јавноста има право да бара отчетност за секој потрошен денар и за секој ветен резултат.

А потоа доаѓа и најинтересната противречност – рамноправноста и посебноста.

Ако жената е рамноправна, зошто постојано мора да биде издвојувана како посебна категорија? Ако се бориме против дискриминацијата, зошто создадовме толку многу механизми што ја нагласуваат нејзината различност?

Секако, еднаквоста не значи негирање на биолошките разлики. Жената и мажот не се биолошки идентични. Имаат различни физиолошки и физички карактеристики, а мајчинството е посебно биолошко искуство на жената. Но, биолошката различност не значи помала човечка вредност, ниту оправдува ограничување на правата и можностите.

Зошто тогаш постојано се обидуваме да ги споиме двете нешта во една политичка формула – еднаквост без разлики, а потоа заштита токму поради разликите?

Рамноправноста не значи жената да стане копија на мажот. Ниту, пак, значи дека мора постојано да биде издвоена за да добие признание, можност или заштита. Таа значи да има еднакво достоинство, права и можности, со почитување на нејзините индивидуални и биолошки особености.

Посебните мерки можат да бидат оправдани таму каде што постои реална нееднаквост. Но, тие треба да бидат инструмент за нејзино надминување, а не трајна основа за одржување на проектни и политички структури.

И додека се водат овие дебати, жената останува жртва на системот.

Жената која пријавува насилство, а не добива навремена заштита. Жената која економски зависи од насилникот. Жената која не може да дојде до правда. Жената која е изложена на дискриминација, мобинг или институционална негрижа.

Таа не е жртва на недостаток од конференции, стратегии и слогани. Таа е жртва на систем кој не ја завршил својата основна работа.

Тука е и суштината на пораките „За една повеќе“ и „Ниту една повеќе“. Додека политичарите испраќаат пораки, а граѓанските организации организираат активности, жената очекува нешто многу поедноставно: институциите да ја заштитат кога тоа навистина ѝ е потребно.

Нејзината болка не смее да биде политички капитал. Нејзината загрозеност не смее да биде проектна можност. Нејзината безбедност не смее да зависи од тоа дали некоја организација ќе добие нов грант за да ја отвори истата тема.

И затоа, можеби е време да престанеме да ги броиме кампањите и да почнеме да ги броиме резултатите.

Колку пари се потрошени? Кој ги добил? Кој го контролирал трошењето? Кои независно проверливи промени се постигнати? Колку жени добиле конкретна помош, заштита и економска независност?

Ова се прашања што не смеат да се третираат како напад врз женските права. Напротив, тоа е најмалку што им должиме на жените во чие име се спроведуваат сите тие активности.

Зашто, ако по толку години борба за рамноправност сè уште мораме да ја издвојуваме жената за да докажеме дека е рамноправна, а таа и понатаму останува незаштитена кога најмногу ѝ треба системот, тогаш можеби е време да се запрашаме кој навистина има корист од оваа приказна.

Едните за глас повеќе. Другите за грант повеќе. А жената?

На неа сè уште ѝ треба правда повеќе.

Рамноправноста не треба да биде индустрија од која некој живее. Таа треба да биде реалност во која жената живее достоинствено.

Loading