Геополитички шок, трговска војна и крај на старите догми – Брисел се буди во нова реалност.
Европските неолиберални елити добија јасна и непријатна порака на овогодинешниот Светски економски форум во Давос: трансатлантската врска каква што ја познаваа со децении е сериозно нарушена. Иако Брисел формално сè уште се надева на стабилни односи со Вашингтон, реалноста наметната од вториот мандат на Доналд Трамп станува сè потешка за игнорирање.
Сликата од минатото лето, на која претседателката на Европска комисија, Урсула фон дер Лајен, насмеана стои покрај Трамп на неговото голф-игралиште во Тарнбери, денес се доживува како симбол на европска подреденост. Тогашниот договор, со кој Европа прифати царини од 15% за своите производи, требаше да донесе „стабилност и предвидливост“. Само шест месеци подоцна, Белата куќа повторно се заканува со нова трговска војна: дополнителни царини од 10% и 25%, па дури и екстремни мерки од 200% за француските вина и шампањи.
Крај на илузиите за сојузништво
Настапот на Фон дер Лајен во Давос означи пресврт. Таа отворено ја доведе во прашање доверливоста на САД како сојузник и порача дека јулскиот трговски договор мора да се почитува. Во Европскиот парламент, сè погласни се пораките дека „времето за преговори е завршено“.
Според Валери Хајер, САД повеќе не се однесуваат како партнер, туку како сила што отворено врши притисок врз Европа. Како директна последица, процесот на ратификација на Договорот од Тарнбери е суспендиран, а во Брисел се зборува за историски пресврт кон зајакнување на европскиот суверенитет.
Европа подготвува контраудар
Паралелно со дипломатските обиди за последна средба со Трамп во Давос, европските институции заткулисно подготвуваат одговор. Станува збор за пакет контрамерки во вредност од 93 милијарди евра, насочени кон американски производи и услуги, кој може да биде активиран уште во февруари.
Францускиот претседател Емануел Макрон јавно повика на користење на „многу моќните“ европски инструменти за заштита од економска принуда. На вонредниот самит во Брисел, 27-те земји членки ќе разговараат за активирање на таканаречената „финансиска базука“, што би можела да вклучи блокирање инвестиции, патенти и дури ограничување на пристапот до јавни набавки.
Ризик од ескалација и нова реалност
Во игра е и можноста за ограничување или исклучување на американски технолошки гиганти како „Нетфликс“, „Амазон“ и „Гугл“ од европскиот пазар – потег што би имал сериозни последици и за потрошувачите. Иако не се очекуваат спектакуларни одлуки веднаш, пораката од Брисел е јасна: Европа повеќе не сака да биде пасивен набљудувач.
Како што резимира аналитичарката Натали Точи, „разводот е пред финализирање“. Европејците повеќе не се надеваат дека ќе го спасат бракот со САД, туку дека еден ден, можеби, ќе изградат порамноправно пријателство.
