Блискиот Исток повторно станува точката каде што се решаваат и цените и нервозата на светските пазари. По заедничкиот воен удар на Соединетите Американски Држави и Израел врз Иран, аналитичарите предупредуваат на сериозен ризик за глобалната енергетска стабилност и нов бран поскапувања. Стравот е јасен: ако ескалацијата се претвори во подолготрајна кампања, конфликтот може да се прошири и да предизвика сериозни нарушувања во снабдувањето со нафта, со последици што би ги почувствувале и државите далеку од регионот.
Клучниот ризик се врзува за Ормускиот теснец – геостратешка „шишка“ низ која поминува околу една петтина од светската трговија со нафта и гас. Според информации од европската поморска мисија „Aspides“, одредени бродови добиле порака дека преминот низ теснецот „не е дозволен“. Иако Техеран официјално не потврди ваков потег, самата можност за ограничување или блокада го крева алармот на пазарите, бидејќи тоа би било преседан со огромни глобални импликации. Дополнително, јеменските Хути најавија можни нови напади врз бродови во Црвеното Море и Аденскиот Залив, што ја зголемува неизвесноста и за други важни поморски рути.
И без официјално затворање, тензиите веќе се пресликуваат во цените. Иако американскиот пазар на нафта беше затворен во саботата, цените скокнаа во пресрет на нападите, а барел достигна околу 67 долари – приближно 5 долари повеќе во споредба со пред еден месец. Проценките на Barclays одат и подалеку: доколку конфликтот се продлабочи, глобалната референтна цена Brent би можела да стигне до 80 долари по барел. Во ваква ситуација, секоја нова закана, изјава или инцидент на море може да биде доволен „искра“ за нов ценовен бран.
Посебно чувствителна е и улогата на Кина, која купува огромен дел од иранскиот извоз – се споменува дека станува збор за околу 90% од 1,5 милиони барели дневно. Доколку извозот се наруши или поморските рути станат ризични, ударот би се прелеал низ азиските пазари, а потоа и на глобално ниво преку повисоки трошоци и притисок врз цените на горивата.
Во исто време, кризата добива и силна политичка димензија во САД. Претседателот Доналд Трамп се соочува со критики од демократите, кои предупредуваат дека новата ескалација може да ги зголеми трошоците за живот во период кога земјата се подготвува за изборите за Конгресот во 2026 година. Демократската конгресменка Роса ДеЛауро јавно порача дека наместо стабилизирање на економскиот притисок врз граѓаните, администрацијата ризикува нова енергетска нестабилност што би се почувствувала преку поскапи горива и поширока инфлациска нервоза.
Експертите предупредуваат и на можни сценарија на одмазда од Иран: поставување морски мини во Ормускиот теснец, напади со дронови врз танкери и таргетирање на нафтена инфраструктура во сојузнички земји. Потсетувањето на нападот со дронови врз саудиски рафинерии во 2019 година повторно се појавува во анализите, како пример колку брзо може да се намали производството и да се разниша глобалниот баланс – дури и ако шокот е краткорочен.
Некои анализи отвораат и уште подраматично прашање: што ако притисокот од надвор и внатрешните тензии доведат до политичка промена во Техеран? Теоретски, Иран располага со големи резерви и релативно функционална инфраструктура, па во „идеален“ случај производството би можело да порасне побрзо. Но, историското искуство покажува дека транзициите ретко носат моментална стабилизација – напротив, најчесто следуваат периоди на несигурност што ги прават пазарите уште понервозни.
Иако глобалниот пазар во моментов се смета за релативно добро снабден и постои одреден „амортизер“, најголемата опасност останува јасна: евентуално затворање на Ормускиот теснец или ширење на конфликтот кон Саудиска Арабија и другите заливски земји би можело драматично да ги крене цените на горивата ширум светот. Во ваков расплет, секој нареден потег на теренот ќе се чита како сигнал за тоа дали следи стабилизација – или нова, поскапа енергетска реалност.
