Плексигласот може да ја сокрие металната конструкција, но не може да ја избрише институционалната трага што води до нејзиното поставување. Додека надлежните ја прогласуваат за завршена првата фаза од привремената заштита на Македониумот, над целиот зафат останува да лебди едно суштинско прашање: врз основа на кој акт била изведена интервенцијата ако Управата за заштита на културното наследство тврди дека не издала конзерваторско одобрение?
Дали станува збор за оправдано итно дејствување за спас на загрозен споменик, за административен пропуст или за постапување надвор од законски утврдените процедури? Одговорот сè уште го нема. Така, металните решетки денес се визуелно покриени, но дилемата дали и кој го прекршил законот останува целосно откриена.
Со поставувањето проѕирна заштита врз неодамна монтираните метални решетки е заокружена првата фаза од интервентните активности на споменичниот комплекс „Илинден“, попознат како Македониум.
Новата облога треба да ја намали визуелната наметливост на металната конструкција и истовремено да обезбеди дополнителна заштита на внатрешноста од атмосферските влијанија. Од надлежните институции уверуваат дека станува збор исклучиво за привремено решение, кое нема да биде дел од конечниот изглед на споменикот.
Интервенцијата следува по силните реакции во јавноста, предизвикани од првичното поставување на видливите метални решетки. Граѓани, архитекти и познавачи на културното наследство предупредија дека со таквиот зафат се нарушува архитектонската автентичност на еден од најзначајните македонски меморијални објекти.
Иако проѕирната облога го ублажува визуелниот ефект на решетките, таа не го разрешува прашањето за законитоста на целиот зафат. Управата за заштита на културното наследство претходно соопшти дека не издала конзерваторско одобрение за поставување на металната конструкција.
Токму затоа останува нејасно кој ја донел одлуката, врз основа на каква стручна документација се постапувало и дали биле почитувани процедурите што важат за интервенции врз заштитено културно добро.
Итноста на санацијата може да ја објасни потребата од брза реакција, но сама по себе не може да претставува замена за институционалната одговорност. Заштитата на културното наследство не подразбира само физичко зачувување на објектот, туку и строго почитување на правниот и конзерваторскиот поредок создаден токму за негово зачувување.
Паралелно со привремените мерки, најавена е подготовка на проект за целосна и автентична реконструкција на Македониумот. Целта е трајно отстранување на причините за протекувањето и влагата, санација на оштетените делови и зачувување на оригиналниот архитектонски израз на комплексот.
Националниот конзерваторски центар, пак, по извршениот стручен увид констатирал повеќекратни оштетувања на металната носечка конструкција и на витражните стакла. Ваквата состојба ја потврдува неопходноста од итни конзерваторски мерки и од изработка на сеопфатен проект за трајна заштита.
Сепак, роковите за почеток и завршување на целосната реконструкција засега не се објавени.
Во рамките на активностите било поправено и надворешното осветлување, а бил уреден и просторот околу комплексот. Македониумот повторно е осветлен во вечерните часови и видлив од поширокото подрачје на Крушево.
Но осветлувањето на споменикот не смее да го остави во сенка прашањето за одговорноста. Македониумот не е обичен градежен објект врз кој може да се интервенира според моментална процена. Тој е архитектонско ремек-дело, заштитено културно наследство и материјализиран симбол на македонската историска меморија.
Затоа, покрај најавите за автентична реконструкција, јавноста заслужува и недвосмислен институционален одговор: кој ја одобрил спорната интервенција, кој ја презел одговорноста за нејзиното изведување и дали во обидот да се заштити Македониумот бил прекршен законот што требало да го заштити?
Поврзана вест:
КОЈ ГО „ЗАШТИТИ“ МАКЕДОНИУМОТ БЕЗ ДОЗВОЛА: Неукост, самоволие или институционален скандал?
