Шеснаесет загинати луѓе не се политички декор. Не се засилувач за партиско соопштение. Не се пригоден емотивен додаток со кој на јавноста ќе ѝ се продаде приказната дека сите укинати пресуди се ист производ на исто „заробено судство“.
Затоа е крајно неодговорно предметот „Ласкарци“ да се става во ист пакет со предметот против Стевчо Јакимовски.
Едниот случај е трагедија во која автобус излета од автопат, згаснаа 16 животи, а повеќе од 30 луѓе беа повредени. Зад него останаа празни столчиња во домовите, уништени семејства и седумгодишно исчекување на правдата.
Другиот предмет се однесува на легализација на привремено седиште на Општина Карпош, за што Јакимовски беше осуден на една година затвор.
Да, секоја можна злоупотреба на службената положба мора да се испита и казни. Да, законот мора да важи подеднакво за секој функционер. Но кој има намера да нè убеди дека спорна административна постапка и предмет со 16 човечки жртви носат иста правна, општествена и морална тежина?
Немаат. И никогаш нема да имаат.
Фактот што Врховниот суд одлучувал за двата предмета во ист период не ги претвора во сродни случаи. Тоа што две пресуди се укинати во ист ден не значи дека зад нив стојат исти дела, исти докази, исти пропусти и исти последици.
Дури ни процесниот исход не е еднаков. Кај „Ласкарци“ е укината одлуката на Апелациониот суд и предметот е вратен на повторно одлучување пред второстепениот суд. Кај Јакимовски се укинати и првостепената и второстепената пресуда, а предметот е вратен на почеток пред првостепениот суд. Според досега објавените информации, причините за интервенцијата на Врховниот суд исто така не се идентични.
Тогаш, зошто упорно се пласираат заедно?
Затоа што „Ласкарци“ носи нешто што предметот на Јакимовски го нема – огромна човечка тежина и силен емоционален набој. Спојувањето овозможува гневот поради 16-те изгубени животи автоматски да се прелее врз секоја друга укината пресуда. Трагедијата така станува политички чадор под кој може да се смести секој предмет што во моментот му одговара на нечиј партиски наратив.
Тоа не е информирање. Тоа е манипулирање со размерот на трагедијата.
Кога „Ласкарци“ се врзува со политичар, јавната дебата престанува да се води за автобусот, техничката исправност, контролите, одговорноста на превозникот, институционалните пропусти и судските одолжувања. Наместо тоа, почнува вообичаената партиска кавга: чии се судиите, кој кому му се јавил, кој кого штити и која власт го заробила судството.
Во тој вештачки создаден метеж, сите добиваат по нешто.
Власта добива можност преку најтешкиот можен пример да ја зацврсти тезата за судски структури што ги штитат остатоците од претходниот систем. Опозицијата добива можност да тврди дека премиерот врши политички притисок и однапред пресудува од говорница. Партиите добиваат дневнополитичка муниција. Медиумите добиваат драматичен заеднички наслов.
Само семејствата на загинатите повторно не добиваат правда.
Нивната трагедија се зема, се пакува со предмет со сосема поинаква тежина и се пушта во јавноста како политички производ. Жртвите стануваат најсилната реченица во туѓо соопштение, а нивните семејства – неми статисти во пресметката меѓу власта, опозицијата и судството.
Тоа е недостоинствено.
Ако пресудата за „Ласкарци“ имала процесни недостатоци, јавноста мора да добие прецизен одговор: кои се тие недостатоци, кој ги направил, како поминале низ две судски инстанци и дали некој ќе одговара за тоа што еден од најтешките предмети повторно се враќа во судскиот лавиринт.
Ако пресудата против Јакимовски била правно неодржлива, и за тоа мора да има јасно и аргументирано образложение. Но одговорноста за едниот предмет не може да се докажува со трагедијата од другиот.
Не може 16 човечки животи да служат како доказ дека Јакимовски бил правилно осуден. Не може ниту евентуалните недостатоци во неговата пресуда да се користат за релативизирање на неуспехот на институциите во „Ласкарци“.
Укинувањето на пресудата не значи дека обвинетите се невини. Но не значи ниту дека судиите автоматски се дел од политички заговор. Токму затоа постои судското образложение – за одлуката да се анализира преку правото и доказите, а не преку партиски етикети и телевизиски пресметки.
Во една функционална држава, „Ласкарци“ ќе беше третиран како посебна национална трагедија и тежок тест за целиот институционален систем. Кај нас се сведува на една ставка во пакет од „паднати предмети“, погодна за поткрепување на туѓа политичка теза.
Тоа е второто понижување на жртвите.
Првото е што по повеќе од седум години нивните семејства сè уште немаат конечна правда. Второто е што нивната болка денес се користи како политичка амбалажа за сосема друг предмет.
„Ласкарци“ не е Стевчо Јакимовски. Не е партиска прес-конференција. Не е алатка за пресметка со судии. Не е аргумент што може да се прилепи кон секој политички погоден случај.
„Ласкарци“ се 16 прекинати животи.
Сè додека јавноста не ја направи таа разлика, политиката ќе продолжи да ги користи мртвите како најтешкиот реквизит во своите најевтини пресметки.
