МОРАЛНА НАДМОЌ НА ЗБОР, КАДРОВСКИ ПОРАЗ НА ДЕЛО
Во политичка смисла, со скандалот во Македониумот е изневерена и довербата на премиерот во коалицискиот партнер. Од ЗНАМ се очекува да предложи кадри способни одговорно да управуваат со доверените институции. Кога нивните одлуки предизвикуваат јавен револт, а Мицкоски мора да интервенира и да им се извинува на граѓаните, последиците од кадровскиот избор стануваат товар за целата власт.
Премиерот не може да биде секојдневен надзорник на секој директор. Не може да ја проверува секоја службена одлука и да го надоместува расудувањето што е основен предуслов за раководна функција. Директорите и управните одбори имаат сопствени овластувања, а со нив и непосредна одговорност. Нејзиното автоматско припишување на Мицкоски би им овозможило на носителите на спорните одлуки да се засолнат зад неговата функција.
Обврската на премиерот да реагира не ја претвора туѓата погрешна процена во негова лична одговорност. Во услови на сериозни државни предизвици, од коалициските партнери се очекуваат компетентност и институционална дисциплина. Ваквите скандали го трошат вниманието на Владата, го нарушуваат нејзиниот авторитет и создаваат дополнителни кризи токму кога државата најмалку има потреба од нив.
Затоа случајот со Македониумот бара сериозна одговорност: непосредна – кај раководството што одлучувало, и политичка – кај партијата што стои зад својот кадар. Оставката е потребен чекор, но преиспитувањето на кадровската матрица на ЗНАМ не смее да заврши со заминувањето на еден директор.
На 30 септември Христијан Мицкоски најави дека ќе побара разрешување на директорот на Историскиот музеј во Крушево и на Управниот одбор по отстапувањето на Македониумот за снимање на спотот „Секси мама“. Притоа, премиерот им се извини на граѓаните за направениот пропуст.
Со таа реакција беше поставена потребна граница. Но беше отворено и прашањето што ЗНАМ сега мора да го одговори: колкава вредност има партиската самопофалба кога сопствената кадровска практика ја доведува власта во ситуација јавно да ја санира штетата?
Директорот на музејот е избран и за претседател на Општинската организација на ЗНАМ во Крушево, за што јавно известил самиот Максим Димитриевски. Тој е и меѓу потписниците на основачката иницијатива на движењето.
Оттука, случајот има политичка тежина што ја надминува индивидуалната директорска процена. Станува збор за функционер со позиција во партиската организација и учество во нејзиното основачко јадро. Неговиот пропуст оправдано го насочува вниманието кон стандардите според кои ЗНАМ ја препознава способноста за управување со јавни институции.
Особено кога ќе се соочат практиката и зборовите на Максим Димитриевски.
Во извештајот за неговото гостување на Сител, објавен на 30 септември, лидерот на ЗНАМ ја истакнуваше одговорноста на своите функционери и порача: „ниту еден наш партиски функционер не се огрешил пред законот“. Партијата истовремено ја претставуваше отчетноста како суштинска разлика во однос на досегашните политички навики.
Политичката самопофалба, меѓутоа, има една непријатна особина: колку е погласна, толку потешко го поднесува судирот со фактите. Кога раководството создава впечаток на сопствена морална исклучителност, секој сериозен пропуст станува проверка на кредибилитетот на таа претстава.
Тука е неопходна прецизност. Тврдењето дека никој не се огрешил пред законот не е исто што и тврдењето дека нема скандали. Случајот со Македониумот сам по себе не утврдува кривична одговорност. Но токму таа разлика покажува колку е тесен критериумот врз кој може да се изгради толку широка партиска самоувереност.
За да потфрли еден функционер, не мора претходно да биде осуден. Доволно е да покаже дека не ја разбира одговорноста на функцијата што ја добил.
Јавната власт бара компетентност, расудување и способност да се заштити довереното добро. Почитувањето на законските норми е основа. Раководењето подразбира и процена за институционалните, општествените и симболичките последици од одлуките.
Особено кога се управува со историско наследство чие значење далеку ја надминува административната процедура за користење простор.
Директорот истиот ден поднесе неотповиклива оставка. Во образложението тврдеше дека не прекршил закон, правилник или одлука и дека постапката била дел од претходно воспоставена практика, но прифати морална одговорност за пропустот во процената.
Оставката треба да биде признаена како чин на преземање одговорност. Сепак, повикувањето на претходна практика не го исцрпува прашањето за квалитетот на раководењето. Од директор се очекува да ја оценува и наследената практика, да ги препознава нејзините слабости и да поставува стандарди соодветни на институцијата.
Функцијата ја оправдува својата смисла токму преку способноста за такво расудување.
Во спојот меѓу самопрогласената морална надмоќ и слабоста на конкретната управувачка процена ја гледам проблематичната матрица на ЗНАМ. Партијата ја нагласува сопствената посебност, а случајот со Македониумот покажува колку е неопходно таа посебност да биде докажана преку работата на нејзините функционери.
Лидерската гаранција не создава професионална способност. Партиската доверба не обезбедува институционална зрелост. Самоувереното набројување на доблестите не произведува добри одлуки.
Уште поголема е противречноста кога ќе се земе предвид идеолошкото претставување на партијата.
ЗНАМ ги наведува илинденските и асномските принципи како свои темели. Со тоа презема и повисока политичка обврска кон наследството на кое се повикува. Од неговите функционери оправдано се очекува особена чувствителност кон историската меморија што партијата ја вградува во сопствениот идентитет.
Кога таа чувствителност потфрла во практиката, се разнишува убедливоста на целата реторика. Јавноста добива причина да се запраша дали историските симболи имаат поголема вредност во политичкото претставување отколку во секојдневното управување.
Илинден обврзува и кога нема свечености, говорници и аплаузи. Неговото значење треба да се препознае во службената одлука: што ќе дозволите, што ќе одбиете и што ќе заштитите.
Во Крушево, тој тест заврши со јавен скандал и директорска оставка.
За власта, штетата е поширока од една испразнета фотелја. Се троши политички авторитет, се пренасочува вниманието од резултатите и се создава сомнеж во квалитетот на следните именувања. Граѓаните немаат обврска да ја проучуваат коалициската распределба на функциите. Тие гледаат институција што потфрлила и влада што мора да интервенира.
Токму затоа коалицискиот партнер мора да ја разбере тежината на сопствените кадровски предлози. Со секој предлог се презема обврска и кон институцијата и кон Владата во која се учествува.
ЗНАМ ја добива можноста да управува, а Мицкоски ја добива обврската да објаснува зошто тоа управување предизвикало скандал.
Таквата распределба на заслугите и последиците е политички неодржлива. Партијата не може да ја присвојува заслугата за своето учество во власта, а кадровските неуспеси да ги остава како товар за премиерот. Коалициското партнерство бара способност да се придонесе кон управувањето со државата и подготвеност да се понесе одговорност кога тој придонес ќе потфрли.
Затоа отчетноста на ЗНАМ мора да ја опфати и неговата кадровска политика. Според кои критериуми се предлагаат функционерите? Како се проверува нивната способност? Како се оценува нивната работа? Што се менува по сериозен неуспех?
Без одговори на овие прашања, извештаите за сработеното имаат ограничена убедливост. Политичката одговорност се докажува и преку способноста да се препознае сопствената грешка, да се утврдат нејзините причини и да се спречи нејзиното повторување.
Мицкоски со барањето за разрешување постави граница што треба да важи и при следните кадровски предлози. Уверувањето на Максим Димитриевски не смее да се прифаќа како сертификат за способност, а коалициската припадност како доволна препорака за раководење со јавна институција.
ЗНАМ сега треба да покаже колкава тежина навистина имаат неговите зборови за одговорност. Тоа бара преиспитување на матрицата што ја меша партиската доверба со јавната компетентност и сопствената самопофалба со доказ за добро управување.
Максим може да биде горд на своите функционери. Јавноста има право да бара причина за таа гордост. Премиерот, пак, има право од коалицискиот партнер да очекува кадри што ќе ја оправдаат довербата преку одговорна работа.
По Македониумот, товарот на докажувањето е кај ЗНАМ. Изневерената доверба се обновува со одговорност што има последици.
