Политичката меморија има една необична особина: најдобро функционира кога треба да се потсетиме на туѓата одговорност. За сопствената, обично се чека попогоден момент. Понекогаш избори, понекогаш промена на раководство, а понекогаш конфликт во сопствената партија.
Кога „Политика“ уште во февруари ги отвораше прашањата за ревизорските наоди во Министерството за одбрана, СДСМ зборуваше за „СИМЕ“. Нашите објави се занимаваа со судски пресуди, милионски трошоци, неискористена опрема и имотна евиденција во која вложувањата не биле соодветно прикажани. Во колумната од 6 февруари јавно го поставивме прашањето: дали опозицијата ќе проговори за управувањето со јавните пари во времето на сопствената власт или ќе остане на политички попогодните теми?
Денес, тоа прашање повторно е пред СДСМ.
ВМРО-ДПМНЕ бара Венко Филипче да ги достави до надлежните институции информациите и евентуалните докази со кои, според тврдењата на партијата, располага за наводен случај вреден 37 милиони евра од периодот кога Славјанка Петровска беше министерка за одбрана. Прашањето што го поставуваат е кога дознал и зошто, доколку имал сознанија, не ги пријавил порано.
Тоа се прашања на кои јавноста заслужува прецизен одговор. Но постои и едно пошироко, политички понепријатно: зошто темите за отчетност добиваат најголема тежина токму кога ќе се нарушат односите меѓу сопартијците?
Да потсетиме што објавуваше „Политика“.
Во текстот од 4 февруари беа посочени околу 12 милиони евра исплатени по извршни пресуди во една година, од кои над четири милиони за камати, извршители, адвокатски и судски трошоци. Значи, значителен дел од парите заминал на последиците од споровите. Тоа е трошок што бара објаснување: кои пропусти го создале, дали можел да се избегне и што е преземено за да не се повторува?
Пишувавме и за набавен телефонски систем вреден 1,5 милион евра, со опрема што, според пренесените наоди, не била целосно ставена во употреба поради неусогласеност со постојната инфраструктура. Скапата набавка сама по себе не е модернизација. Модернизацијата почнува кога опремата ќе проработи. Дотогаш, магацинот е единствениот што ја чувствува промената.
Го отворивме и прашањето за 18 милиони евра вложени во изградба и реконструкција во периодот од 2018 до 2024 година, без тие инвестиции соодветно да се одразат во вредноста на имотот во службената евиденција. Станува збор за сериозно прашање на финансиска отчетност. Државата мора да знае што поседува, колку вложила и како го евидентирала вложеното.
Во колумната од 6 февруари побаравме политичка расправа за тие слабости. Ресорот во периодот на претходната власт го водеа Радмила Шекеринска, а потоа Славјанка Петровска. Затоа беше оправдано да се очекува СДСМ да понуди одговори за управувањето со министерството, особено ако сака уверливо да ја контролира работата на актуелната власт.
Опозициската улога носи право да се поставуваат прашања. Уверливоста, пак, зависи и од подготвеноста да се одговори на оние што се однесуваат на сопствениот мандат.
Токму тука „СИМЕ“ стана симбол на проблемот што го посочувавме: дневната политичка расправа лесно го зазема просторот во кој треба да се разговара за документи, трошоци и одговорност. За партиите е поедноставно да произведат следна прозивка отколку да објаснат претходна пресуда. Но каматите не престануваат да бидат јавен трошок само затоа што друга тема е погласна.
Сега, со актуелните обвинувања и конфликтот меѓу Филипче и Петровска, повторно се зборува за милиони во одбраната. Притоа, мора да бидеме прецизни: претходните ревизорски наоди не се автоматска потврда за сегашните наводи за 37 милиони евра. Различните износи не смеат произволно да се собираат и да се претвораат во доказ за еден случај. За тоа се потребни конкретна документација и институционална проверка.
Но политичкото прашање останува целосно оправдано. Ако Филипче располага со релевантни сознанија, нивното место е кај надлежните органи. Ако тврдењата на ВМРО-ДПМНЕ за неговите сознанија се неточни, јавноста треба да добие јасно појаснување. На ваква тема не ѝ прилегаат полуреченици што оставаат доволно сомнеж за политичка штета, а премалку факти за проверка.
Истото важи и за партијата што ги поставува прашањата. Повикот до Обвинителството има тежина кога е придружен со подготвеност да се достави сè што може да помогне во утврдувањето на фактите. Јавноста има потреба од исход, од објаснување и од мерки што ќе спречат повторување на пропустите.
За СДСМ, ова е тест на доследноста. Лесно е да се бара отчет од политички противник. Потешко е истиот критериум да се примени врз луѓето со кои до вчера се делеле функции, настапи и партиска доверба. Токму во тој потежок дел се гледа колку вредат декларациите за одговорност.
„Политика“ ги постави прашањата уште во февруари. Тие заслужуваа одговор и тогаш, додека СДСМ зборуваше за „СИМЕ“. Заслужуваат одговор и денес, кога односите во партијата се поинакви.
Јавните пари имаат вредност секој ден. Политичката совест би требало да има барем исто толку редовно работно време.
