Еден нуди куќа. Друг целиот имот. Трет го додава и семејното богатство. Уште недостига некој да удри со чеканчето и да објави кој понудил најмногу за титулата најверен поддржувач на Артан Груби.
Поводот е враќањето на неговиот пасош. Но со секоја следна објава, понудите добиваат значење што оди подалеку од гаранцијата. Се покажува кој е подготвен да даде, колку е подготвен да даде и, посредно, од кого се очекува да понуди нешто.
Кому, всушност, му се обраќа ова јавно наддавање? На судот, на јавноста или на ДУИ?
Ако целта е да се обезбеди гаранција, нејзината тежина ќе ја покажат формално доставените документи. Ако целта е да се покаже поддршка, тогаш вреди да се праша зошто довербата во Груби мора да се изразува преку квадратура и имотни листови.
Ако, пак, целта е да се поттикнат неговите сопартијци, тогаш зад секое „ја давам куќата“ може да се прочита и едно многу понезгодно: „Јас кажав што давам. Вие што чекате?“
Токму тука ја гледам политичката суштина на оваа појава. Јавно понудениот имот станува мерка со која, сакале или не, се споредува туѓата лојалност. Откако некој ќе објави дека е подготвен да заложи сè, обичната изјава за поддршка почнува да изгледа недоволно убедливо.
Вчера било доволно да напишеш „со тебе сме“. Денес, изгледа, треба да приложиш и што поседуваш.
Партиската љубов доби имотна процена.
Но оваа порака има и една незгодна страна за самиот Груби. Во желбата да покажат колку го почитуваат, неговите поддржувачи отвораат прашање дали тој не може сам да ја обезбеди гаранцијата.
Дали располагаат со повеќе од него? Дали навистина му е потребна нивната материјална помош? Или понудите немаат врска со неговата финансиска состојба, туку служат за јавно демонстрирање приврзаност?
Од објавите не може да се заклучи колкав имот има Груби, ниту дали може сам да ја обезбеди гаранцијата. Но токму начинот на кој се изразува поддршката ја наметнува таа дилема.
Кога за поранешен вицепремиер се нудат куќи и семејно богатство, јавноста неизбежно ќе праша зошто е потребна таква мобилизација. Особено кога понудите се претставуваат како подготвеност за огромна лична жртва.
Сакаат да покажат колку е силен поради луѓето што стојат зад него, а ризикуваат да остават впечаток дека без нив не може да ја обезбеди ни гаранцијата.
Прилично несмасна услуга, ако намерата е да му се зајакне јавниот авторитет.
Уште поинтересна е пораката што може да ја прочита ДУИ. Груби беше дел од нејзиниот врв, од нејзината власт и од нејзината политичка моќ. Затоа понудите од поддржувачите можат да се разберат и како јавно прашање до луѓето со кои го делел тој период: колку сте подготвени да застанете зад него денес?
Не мора некој отворено да го прозове партиското раководство. Понекогаш е доволно да објави дека ја нуди сопствената куќа. Споредбата се создава сама.
Лесно е да застанеш покрај Груби за фотографија. Потешко е да застанеш зад него со сопствената куќа. Тогаш партиската лојалност добива цена што не се плаќа со насмевка.
Тука јавното наддавање станува и форма на притисок. Секоја нова понуда ги зголемува очекувањата од останатите. Кој ќе се огласи? Кој ќе остане само на зборови? Од кого се очекува повеќе?
Никој нема обврска да заложува имот за поранешен сопартиец. Но кога дел од поддржувачите токму тоа го поставуваат како највисок доказ за верност, создаваат критериум според кој потоа може да се оценува и однесувањето на партискиот врв.
Така, поддршката за Груби може да стане непријатно огледало за ДУИ.
Постои, секако, и разлика меѓу она што се објавува и она што навистина се презема. Во пренесените информации нема потврда дека сите јавно понудени имоти се формално доставени како гаранции.
На социјалните мрежи куќата се заложува со една реченица. Вистинската обврска бара нешто повеќе од копчето „објави“.
Додека не се направи тој чекор, го гледаме пред сè јавниот ефект на понудите. А тој ефект е политички: Груби се претставува како човек за кого луѓето се подготвени да жртвуваат многу, додека пред неговите сопартијци се поставува прашањето што се подготвени да направат тие.
Можно е понудите да се искрени и поединечни. За нивниот ефект не е неопходно да постои организирана кампања. Доволно е секоја следна објава да ја подига летвичката и да ја прави претходната поддршка да изгледа скромно.
Неговата одговорност во случајот „Државна лотарија“ ќе се утврдува пред суд. Ниту бројот на поддржувачи ниту понудените квадрати можат да ја заменат таа постапка.
Но политичката порака останува отворена за толкување. А според мене, најгласниот дел од неа е упатен токму кон ДУИ: ако ние сме подготвени да дадеме толку за вашиот поранешен висок функционер, што сте подготвени да дадете вие?
Затоа во оваа лицитација не е најинтересно кој ја понудил најголемата куќа. Најинтересно е од кого се очекува следната понуда.
Пасошот е поводот. Лојалноста е ставена на јавно наддавање. А ДУИ, сакала или не, е повикана да покаже колку ја цени.
