„Класната свест што го препознава само туѓиот луксуз има проблем со видот. Особено кога треба да погледне надолу.“-Аматерката
Капитализмот, изгледа, најлесно се препознава во туѓ излог, а најтешко на сопствените нозе. Особено кога загриженоста за искршените излози на Louis Vuitton се исмева како малограѓанско морализирање, додека брендираните обувки на домашните гласноговорници на сиромаштијата остануваат само прашање на личен вкус.
Поводот е објавениот текст https://www.facebook.com/share/p/1DQZPQPuP8/во одбрана на протестите низ Европа, во кој осудата на искршените излози и оштетените административни згради се претставува како доказ дека критичарите ниту протестирале ниту се обиделе нешто да променат. Насилството се објаснува со инфилтрирани провокатори, материјалната штета се релативизира во име на повисоката цел, а на неистомислениците им се оспорува моралното право воопшто да зборуваат.
Критиката овде се однесува и на дел од поддржувачите на партијата Левица во Македонија што ја прифаќаат ваквата аргументација. Конкретната објава не е доказ за официјален партиски став, ниту автоматски може да му се припише на лидерот Димитар Апасиев. Но таа отвора прашање за мерилата со кои домашните левичари го оценуваат европскиот уличен гнев, а сопствената политичка доследност ја оставаат надвор од расправата.
Според понудената логика, за да смеете да осудите искршен излог, прво треба да приложите потврда за учество на најмалку два протеста. Потоа следува проверка на револуционерната подобност. Дури кога ќе ја поминете, можеби ќе добиете дозвола да забележите дека кршењето продавници не е социјална програма.
Правото на протест заслужува одбрана. Незадоволството на луѓето заслужува да биде слушнато. Полициското насилство заслужува осуда и утврдување одговорност. Но ништо од тоа не бара секоја постапка направена за време на протест да се прогласи за оправдана, а секој нејзин критичар за слуга на власта.
Притоа, „протестите низ Европа“ не се еден единствен настан. Различни демонстрации имаат различни причини, барања, организатори и учесници. За секој конкретен инцидент треба да се утврди што се случило и кој го направил. Не може цел континент да се смести во приказна во која секоја власт е фашистичка, секој демонстрант е борец за слобода, а секој насилник што ја расипува идеалната слика е таен агент.
Во објавениот текст се тврди дека на протестите „секогаш, без исклучок“ се инфилтрираат тајна полиција и радикални десничари. Толку категорично тврдење бара докази. Можноста да постојат провокатори не докажува кој го скршил конкретниот излог или кој нападнал човек.
Не добива секој камен службена легитимација само затоа што неговиот лет не се вклопува во вашата политичка приказна.
Слично е и со предупредувањето дека снимките и фотографиите можат да бидат манипулирани. Секако дека можат. Затоа се проверуваат. Но можноста за манипулација не е дозвола секоја непријатна снимка да се отфрли како пропаганда. Ако автентично е само она што ни одговара, проверката на фактите сме ја замениле со проверка на политичката корист.
Највпечатлива е двојната одбрана на уништувањето. Прво, штетата ја прават инфилтрирани за да ги дискредитираат демонстрантите. Потоа, штетата и онака не била толку важна во споредба со борбата за подобар живот.
Па што се тврди: дека кршењето е штетна провокација или дека е оправдан израз на народниот гнев? Ако е провокација што му нанесува штета на протестот, зошто се напаѓаат оние што ја осудуваат? Зарем мирните демонстранти немаат најголем интерес да се оградат од таквото однесување?
Кога треба да се утврди одговорност, сторителите се туѓи. Кога треба да се оправда постапката, гневот е народен. Навистина практично политичко сметководство: заслугите се наши, трошоците се туѓи.
Човечкиот живот вреди повеќе од излог. Но од тоа не произлегува дека кршењето излози ги штити човечките животи. Треба да се објасни како конкретното уништување придонесува за конкретното барање на протестот. Меѓу повисоката цел и избраното средство мора да постои нешто повеќе од револуционерен извичник.
Ниту административната зграда е приватна дневна соба на власта. Таа им служи и на граѓаните, а нејзината поправка бара средства што можеле да се употребат за други потреби. Каменот не добива социјална програма само затоа што погодил државен прозорец.
А кога веќе Louis Vuitton е претворен во симбол над кој било смешно да се жали, вреди да се погледне и домашната страна на класната лекција.
Димитар Апасиев, лидерот на македонската Левица, се претставува како глас на сиромашните и обесправените. Неговите Dr. Martens сами по себе не се политички престап. Никој не бара политичар што зборува за социјална правда да оди бос. Ниту политичка програма се побива само со фотографија од чевли.
Но недостапноста на еден бренд се мери и според паричникот на оној што гледа во излогот. Louis Vuitton и Dr. Martens не се иста ценовна или луксузна категорија. Сепак, за човек во Македонија што избира меѓу сметки, храна и потребите на децата, и пар брендирани мартинки може да биде желба што постојано се одложува.
Да ја спуштиме расправата на конкретни бројки. Пар Dr. Martens од околу 12.000 денари чини повеќе од две месечни основици на гарантираната минимална (социјална) помош за 2025 година, кога основицата изнесувала 5.445 денари. Две такви основици се 10.890 денари – помалку од цената на обувките. Конкретниот износ на помошта зависи од составот и приходите на домаќинството; ова е споредба со основицата, а не тврдење дека сите корисници добиваат иста сума.
За некого, 12.000 денари се избор на обувки. За друг, тоа се пари што треба внимателно да се распределат за основните животни потреби. Истата бројка, две сосема различни реалности.
Во понудата на брендот има и поскапи класични црни модели. На официјалната американска страница, моделот 1460 Vintage Made in England е прикажан со цена од 280 до 480 американски долари. Тоа е пример за цената на конкретна премиум варијанта, а не доказ дека Апасиев го носи токму тој модел или дека платил толку за своите обувки.
За политичката поента и не е потребно да се измислува неговата сметка. Доволно е да се разбере дека она што за еден политичар е обична потрошувачка одлука, за човекот во чие име зборува може да биде недостижен трошок.
За сиромашниот човек, и вашите мартинки можат да бидат од другата страна на стаклото.
Затоа прашањето до поддржувачите на Левица што се потсмеваат со осудата на искршените европски излози е едноставно: дали принципот останува ист и пред продавница со бренд што самите го сакаат? Дали осудата на кршењето и таму би била малограѓанско морализирање? Или тогаш би се сетиле дека зад стаклото има вработени, сопственост и одговорност?
Не мора да купувате Louis Vuitton за да сметате дека неговиот излог не треба да биде искршен. Како што не мора да носите Dr. Martens за да го признаете правото на Апасиев да ги носи. Принципите се проверуваат токму кај работи што не ги сакаме, не ги поседуваме и не можеме да си ги дозволиме.
Во објавениот текст има и оправдано противење на расизмот. Бојата на кожата и потеклото не се доказ за криминал и не смеат да бидат основа за колективна осуда. Токму затоа треба да се инсистира на индивидуална одговорност: никој не е виновен затоа што е мигрант, но никој не е однапред ослободен од одговорност затоа што учествувал на протест.
Може истовремено да се биде против расизмот, против полициската бруталност и против уништувањето имот. Тоа не е недостаток на храброст. Тоа е способност истото мерило да се примени и кога не ни одговара.
Наместо таква доследност, критичарите се споредуваат со луѓето што ги издавале партизаните. Од несогласување за искршен излог до соработка со окупатор – во еден пасус. Историјата е повикана да го заврши она што аргументите не успеале: да го посрами и замолчи соговорникот.
Особено иронично звучи повикот да се престане со морализирање во текст што постојано определува кој има морално право да зборува. Се осудува туѓата надменост од позиција на сопствена непогрешливост. Се брани слободата, но со список на луѓе што треба да молчат.
За партијата Левица во Македонија и за нејзиниот лидер, вистинскиот испит е што им нудат на луѓето погодени од социјална неправда и што успеваат да постигнат за нив. Истото прашање важи и за нејзините поддржувачи: како од гневот се стигнува до подобри услови за живот? Со кои барања, кои мерки и каква одговорност?
Потсмевот кон искршен излог не е одговор на ниту едно од овие прашања. А сиромаштијата не треба да служи како декор за демонстрирање револуционерна строгост кон сите што размислуваат поинаку.
Гласот на сиромашните треба да знае колку тежат 12.000 денари во празен паричник, а не само колку удобно стојат на нозете.
Сиромаштијата не исчезнува со кршењето на Louis Vuitton. Ниту се решава со марширање во Dr. Martens.
Класната свест што го препознава само туѓиот луксуз има проблем со видот. Особено кога треба да погледне надолу.
