ГРАНТОВИТЕ СЕ МНОЖАТ, ПРОБЛЕМИТЕ ОСТАНУВААТ – КОЈ ГИ КОНТРОЛИРА „ЗАШТИТНИЦИТЕ“?

КОГА ПРОБЛЕМОТ СТАНУВА ТРАЕН, А ФИНАНСИРАЊЕТО СИГУРНО

Со години добиваат милиони за борба против насилството врз жените, за родова еднаквост, заштита и економско зајакнување. Со години аплицираат за нови грантови, реализираат проекти, организираат кампањи, конференции и работилници. А потоа, повторно истите организации алармираат дека насилството се зголемува, дека жените немаат доволна заштита, дека институциите потфрлаат и дека состојбата е алармантна.

Тогаш, каде се резултатите од сите тие години финансирање?

Ова е парадоксот што заслужува многу поголемо внимание од уште едно соопштение, уште една конференција или уште една кампања. Ако проблемите се продлабочуваат, ако потребите растат, а милионските финансиски текови продолжуваат, кој ја оценува успешноста на оние што добиваат пари токму за да ја подобрат состојбата?

Кој проверува дали вложените средства донеле вистинска промена? Кој утврдува колку жени добиле трајна заштита, колку станале економски независни, колку добиле правна помош и колку успеале да излезат од кругот на насилство? Или успешноста се мери според бројот на реализирани проекти, одржани работилници и потрошени буџети?

Во Македонија постои цела мрежа организации што работат во областа на женските права, родовата еднаквост и заштитата од насилство. Нивната работа се финансира од странски фондации, европски програми, амбасади, меѓународни институции, но и од домашни јавни извори.

Само ХЕРА, според годишниот извештај за 2024 година, прикажува приходи од 37.044.269 денари. Повеќе од 80 проценти од приходите доаѓаат од меѓународни фондации, невладини организации, странски влади и амбасади.

Годишен извештај на ХЕРА за 2024 година.

Тоа се сериозни средства. А со сериозните средства мора да оди и сериозна одговорност.

Не е спорно дека овие организации имаат потреба од вработени, експерти, правници, психолози, координатори и административен кадар. Но јавноста има право да знае колку се троши за непосредна помош, колку за плати и хонорари, а колку за одржување на самата организациска структура. И, пред сè, каков е конечниот ефект од вложените пари.

Бидејќи не е исто да се реализира проект и да се реши проблем. Не е исто да се организира обука и да се обезбеди економска независност. Не е исто да се одржи кампања и да се заштити жена од насилство.

Но има и друга страна на оваа приказна – нивната улога во јавниот и политичкиот простор.

Кога ќе се појави политичка криза или случај што предизвикува силни емоции, дел од овие организации знаат да станат исклучително гласни и агресивни. Жртвата станува центар на јавна мобилизација, нејзината болка се претвора во аргумент за политички притисок, а во создадената бучава многу брзо се издвојува конкретен политичар како мета на јавна осуда.

Пред да бидат утврдени сите факти и пред да завршат институционалните постапки, јавноста веќе добива готова пресуда. Се создава атмосфера во која секое барање за докази може да биде претставено како релативизирање на страдањето на жртвата.

Тука мора да се постави граница. Жртвата заслужува заштита, достоинство и правда. Не смее да биде инструмент за политичка мобилизација, ниту нејзината болка да стане оружје за јавен линч.

Организациите имаат право да критикуваат политичари, да бараат одговорност и да вршат притисок врз институциите. Но ако бараат отчетност од другите, мора да бидат подготвени и самите да ја покажат. Дали се подеднакво гласни кога треба да се критикуваат институции под различни политички раководства? Дали ги применуваат истите критериуми во сите случаи? Дали нивните јавни настапи се засноваат на проверени факти и доследни принципи?

И уште поважно: кој ги оценува нивните резултати?

Финансиската контрола не е доволна ако се проверува само дали средствата се потрошени според буџетот. Потребна е и независна евалуација на постигнатите ефекти. Колку жени навистина добиле помош? Колку услуги станале подостапни? Колку програми донеле трајни промени? Колку од поставените цели се остварени?

Не може успехот да се мери само со бројот на грантови што една организација успеала да ги обезбеди, ниту со бројот на проекти што ги реализирала. Успехот треба да се мери со промената во животот на луѓето за кои постои.

И тука се враќаме на почетниот парадокс: ако финансирањето трае со години, а проблемите и понатаму се алармантни, тогаш не е доволно повторно да се бараат нови средства и да се испраќаат нови предупредувања. Мора да се покаже што е постигнато со претходните.

Женските права не се бесконечен проект. Жртвите не се проектни индикатори, а нивната болка не смее да биде политичка муниција.

Затоа, прашањето е едноставно: кој ги контролира оние што се поставиле во улога на контролори на општеството? Кој ја проверува нивната успешност? И дали некој конечно ќе побара од нив да покажат резултати, а не само извештаи?

Зашто јавноста не должи доверба само затоа што некој се претставува како борец за одредена кауза. Довербата се заслужува со работа, доследност и резултати.

Loading