Со години, од првиот ден на објавувањето на Преспанскиот договор, трубам дека станува збор за добар договор. Поттикнав многу сомнежи и стекнав многу непријатели со тој став, но и денес упорно тврдам дека овој билатерален договор – во целина, а особено неговиот клучен член 7, кој ги дефинира и ги легитимира нашето и грчкото разбирање на името Македонија – е квалитетна завршница на ирационалниот спор којшто долги години ги оптоваруваше односите меѓу Атина и Скопје.
Премиерот Христијан Мицкоски завчера ме потсети на уште еден важен аргумент во прилог на мојот став дека Преспанскиот е добар договор. Тој аргумент што го бев изгубил од видното поле. Бев фокусиран на мојата клучна теза – тоа што во основата на спогодбата меѓу Атина и Скопје лежи еден болен компромис, кој ни наложува да го смениме официјалното (службено) име на нашата земја во „Северна Македонија“, сепак не значи промена на македонскиот идентитет.
Мицкоски потсети дека Преспанскиот договор, како и амандманите на македонскиот Устав во кој беше преточена спогодбата, содржат силна гаранција дека Грција нема да го попречува приемот на Македонија во НАТО.
Преспанскиот договор и уставните амандмани се условени со ратификацијата на Протоколот за пристапување на Македонија во НАТО
Да се потсетиме, во врска со ова, во Преспанскиот договор, меѓу другото, е запишано: „… По добивањето на известување од Втората страна (Македонија – з.м.) дека ги завршила сите нејзини внатрешни правни постапки потребни за влегувањето во сила на оваа спогодба, вклучително и по завршувањето на можен референдум на национално ниво со исход кој е конзистентен со оваа спогодба и по завршувањето на постапката за усвојување на амандманите на Уставот на Втората страна (Македонија), Првата страна (Грција) ќе го ратификува Протоколот за пристапување на Втората страна (Македонија) во НАТО. Оваа постапка за ратификација ќе се заврши заедно со постапката за ратификација на оваа спогодба.“
Во Одлуката за прогласување на амандманите 33-36 на Уставот, во кои се имплементира договорот, се вели: „Притоа, согласно конечната спогодба со Република Грција, се предвидува стапување во сила на амандманите со денот на ратификација на Спогодбата и Протоколот за пристапување во НАТО од страна на Парламентот на Република Грција. Следствено, во случај на невлегување во сила на овие два документи, нема да влезат во сила ниту предвидените амандмани.“
Значи, Мицкоски е во право кога вели дека Преспанскиот договор е договор чија реализација е условена со ратификација на Протоколот за пристапување на нашата земја во НАТО од страна на Грција – ако тоа не се случи, амандманите на Уставот нема да влезат во сила.
Духот е поважен и посилен од словото на спогодбата
Сите знаеме што се случи по склучувањето на Преспанскиот договор и по усвојувањето на амандманите на Уставот. Македонија стана полноправна членка на НАТО. Ние се уште се мачиме со некои ефемерни прашања поврзани со техничката имплементација на спогодбата (промената на личните документи, на пример), но и Грците се мачат со исполнувањето на своите обврски.
Дополнително, владата на Зоран Заев се потруди да уфрли „вирус“ во односите меѓу Скопје и Атина, со едно екстензивно толкување на обврската за примена на новото официјално име на државата и во неслужбената комуникација. Имаше дури и обиди за директно кршење на Преспанскиот договор и на Уставот, со измислување на именката „Северномакедонци“ и на придавката „северномакедонски“.
Како и да е, ниту едно од овие прашања суштински не ја загрози спогодбата до степен една од страните да побара раскинување, или, во нашиот случај, да каже – уставните амандмани нема да стапат во сила. Ние, „втората страна“, одржавме и референдум, на кој мнозинството граѓани се изјаснија против овој акт. Па и тоа не беше доволна причина Преспанскиот договор да се отфрли, иако, судејќи строго според словото на спогодбата, тоа можеше и да се случи.
Зошто не се случи таква хаварија?
Затоа што правните акти, освен слово, содржат и дух. Во духот на Преспанскиот договор, двете страни, Македонија и Грција, ги исполнија своите клучни политички обврски и го надминаа долгогодишниот спор. Проблемите на целосната имплементација одамна не се од таква природа да можат да ја загрозат политичката суштина на договореното, духот на спогодбата.
Зошто е добар новиот предлог на владата на Мицкоски за внесување на Бугарите во Уставот
Премиерот Мицкоски со право прашува – зошто во случајот на фалениот Преспански договор, условувањето на неговото стапување во сила е прифатено како нормална гаранција, а во случајот со промените на Уставот со кои Бугарите треба да влезат во Преамбулата, не би било дозволено тие да се условат, буквално на истиот начин како што тоа е сторено во спогодбата меѓу Атина и Скопје?
Спогодбата и амандманите ќе стапат во сила кога Грција ќе го ратификува Протоколот за пристапување на нашата земја во НАТО. Уставните амандмани за внесување на Бугарите во Уставот ќе стапат на сила кога Македонија ќе стане членка на ЕУ, а Бугарија ќе го ратификува документот за тоа. Па не е ли тоа апсолутно исто?
Да, исто е.
И така би било фер.
А најважно што овој предлог на владата на Мицкоски, освен што е добар за Македонија – бидејќи ја содржи потребната гаранција дека нема да има натамошни уцени и политика на вето од страна на Софија – е уште подобар за Бугарија.
Ова последново го тврдам сериозно и би сакал да го образложам.
Што може Софија да изгуби ако го прифати предлогот на Мицкоски?
Еве, на пример, да го разгледаме „најцрното“ сценарио што би можело да произлезе ако Софија го прифати предлогот на премиерот Мицкоски.
Целиот текст прочитајте го на Плусинфо – ОВДЕ
![]()

