Од наследството на Мила Царовска, преку реформите на Весна Јаневска, до работната група на Панче Тошковски – прашањето за континуитетот останува отворено
Не е доволно да се сменат имињата на министрите ако суштинските политики продолжуваат да живеат во документите, одлуките и институционалните практики. Ако граѓаните побараа промена на политичкиот курс, тогаш таа промена мора да биде видлива. Не само во предизборните ветувања и политичките пораки, туку и во конкретните одлуки. Во спротивно, се поставува прашањето дали навистина се смениле политиките или само нивните политички носители.
Токму политиките на Мила Царовска, особено во образованието, беа меѓу клучните точки на незадоволството што придонесе за промената на власта. Концептот за основно образование, начинот на кој беа спроведувани реформите, односот кон родителите и наметнувањето решенија без доволно јавна согласност станаа симбол на политиката што значителен дел од јавноста не ја прифаќаше. Пораката од граѓаните беше јасна: бараат промена, а не само нови лица на старите позиции.
Затоа денес е легитимно да се праша дали таа порака навистина беше разбрана.
Весна Јаневска, пред да ја преземе функцијата министерка за образование, беше меѓу најгласните критичари на концептот на Царовска. Во март 2024 година, како претставник на опозициската ВМРО-ДПМНЕ, го оцени како сериозна грешка и неспроведлив модел. Нејзините критики создадоа очекување дека со промената на власта ќе следува и суштинско преиспитување на образовната политика.
Дел од промените навистина се случија. Историјата, географијата и природно-научните предмети повторно добија посебно место во наставата во повисоките одделенија. Но, клучниот податок е дека официјалниот наставен план за учебната 2026/2027 година и понатаму се повикува на Концепцијата за основно образование донесена во 2021 година, во времето на Царовска, со измените од 2024 година. Значи, концептот не е целосно напуштен, туку е изменет и продолжува да биде формална основа на системот.
Тука се отвора суштинската дилема: дали станува збор за внимателно задржување на добрите решенија или за продолжување на моделот што претходно беше остро критикуван? Особено внимание заслужуваат деловите од концепцијата што се однесуваат на родовата сензитивност, родовата рамноправност и преиспитувањето на традиционалните родови улоги. Тоа се формулации што се дел од официјалниот документ и затоа заслужуваат отворена, аргументирана јавна дебата, а не политичко премолчување.

Континуитетот се забележува и во пошироките стратешки документи. Новата Стратегија за образование 2026–2032 година предвидува инклузивност, недискриминација и родова рамноправност во одредени образовни области. Тоа само по себе не значи дека секоја од овие политики е спорна, ниту дека новата стратегија е идентична со концептот од 2021 година. Но, покажува дека дел од приоритетите остануваат присутни и во новиот стратешки период. Прашањето е дали Владата направила јасна процена што од претходниот пристап треба да продолжи, што треба да се измени и зошто.
А приказната не завршува во Министерството за образование.
Во актуелната расправа за предлог-законот за заштита од семејно насилство, министерот за внатрешни работи Панче Тошковски соопшти дека законското решение се подготвувало пет до шест месеци, во соработка со институции, невладини организации, експерти, професори, обвинители и судии. Предлогот содржи мерки како отстранување на потенцијален сторител од домот и електронско следење, со цел побрза заштита на жртвите.
Но, во јавноста се отвори и прашањето кој бил дел од процесот на подготовка. „Родителски фронт“ во своја објава на Фејсбук ја посочува Наташа Бошкова како водечки експерт во работната група на Тошковски, со учество и на претставници од ХЕРА. Ова е тврдење на „Родителски фронт“ и потребно е МВР официјално да ја потврди составеноста и улогите во работната група.
Сепак, професионалната биографија на Бошкова е јавна. Таа е адвокатка и магистер по родови студии, поврзана со Коалицијата Маргини, а претходно учествувала во повеќе работни групи за подготовка на законски решенија, меѓу кои и законот за заштита од насилство врз жените и семејно насилство. Токму затоа е важно да се знае дали и каква улога има во актуелниот процес, кој ја определил нејзината експертска функција и кои се критериумите според кои се избрани учесниците.
Овде не станува збор за оспорување на нечие право да учествува во креирањето закони поради професионалната биографија или организацијата со која е поврзано. Станува збор за транспарентност, отчетност и јавноста да има можност да знае кој ги подготвува решенијата што ќе влијаат врз животот на граѓаните. Особено кога станува збор за теми што предизвикуваат силни општествени реакции и за кои е неопходна широка јавна дебата.
Од образованието до законските решенија за семејно насилство, се наметнува истото прашање: колку од претходните политики се преиспитани, а колку продолжуваат преку постојните институционални и експертски структури? Дали станува збор за оправдана стручна континуираност, за институционална инерција или за недоволно јасно дефиниран нов политички курс?
Премиерот Христијан Мицкоски и министрите имаат обврска да дадат одговор. Граѓаните не гласаа само за промена на персоналниот состав на Владата, туку очекуваа промена на начинот на кој се креираат и спроведуваат политиките. Ако одредени решенија од времето на Царовска и понатаму се дел од системот, јавноста заслужува објаснување зошто се задржани, што е променето и какви резултати се очекуваат.
Зашто суштината не е дали некој ќе го спомене името на Мила Царовска, ниту дали некој ќе се огради од нејзината политика во јавен настап. Суштината е дали се направи вистинска анализа на нејзините реформи и дали новата власт ги спроведува ветените промени. Смената на власта има смисла само ако е проследена со промена на политиките. Во спротивно, граѓаните добиваат нови министри, а старите дилеми остануваат.

![]()

