ДУРИ И ВУЧИЌ ЗНАЕ КАДЕ ДА ЗАПРЕ: Зошто Стоилковиќ и неговите кадри во Македонија немаат кочница?
Македонија конечно пронајде совршена формула за политичка неодговорност: функцијата е државна, платата е државна, кабинетот е државен, влијанието е државно – само ставот бил личен.
Кога се делат функции, тие се претставници на Владата. Кога се сечат ленти, тие се министри и директори. Кога се фотографираат, стојат во првиот ред. Но кога ќе објават нешто скандалозно, одеднаш стануваат обични граѓани со профил на Фејсбук.
Колку практично!
Најновиот пример е Далибор Китановиќ, директор на Агенцијата за остварување на правата на заедниците, чија објава поврзана со смртта на Ратко Младиќ предизвика обвинувања за величање човек осуден за геноцид и воени злосторства.
Да биде иронијата поголема, човекот раководи со институција задолжена за правата на заедниците. Очигледно во Македонија веќе не е доволно само да имаме апсурд – мораме да му обезбедиме и директорска канцеларија.
Од Владата се оградија. Ни соопштија дека ставот бил личен и неприфатлив, дека ќе побараат Китановиќ да го повлече и дека, доколку не се согласува со владината политика, очекуваат самиот да се повлече од функцијата.
Значи, директорот треба самиот да одлучи дали е достоен да остане директор.
Прекрасен систем на одговорност. Следно можеби и обвинетите сами ќе одлучуваат дали се виновни, а судовите само љубезно ќе ги замолат да размислат до понеделник.
Ако ставот е неприфатлив, зошто неговиот автор останува прифатлив? Ако функционерот ја нарушил политиката на Владата, зошто Владата го моли, наместо да одлучува? И ако разрешувањето зависи од неговата добра волја, тогаш кој навистина управува – Владата или директорот?
Но Китановиќ не е вистинската тема. Тој е само најновиот симптом на една одамна запоставена политичка болест.
Вистинското прашање е зошто Иван Стоилковиќ и функционерите на неговата партија постојано добиваат простор да водат сопствена политика од македонски државни фотелји.
Ова не е првпат Стоилковиќ да си дозволува изјави и настапи скроени според сопствениот политички мерак. Не како приватно лице на семејна вечера, туку како носител на висока државна функција. Денес тој е министер за локална самоуправа, а до неодамна беше вицепремиер и министер задолжен токму за односите меѓу заедниците.
Кога му одговара, зборува од височината на функцијата. Кога ќе избувне скандал, тогаш зборувал само Иван – граѓанин со личен став и со сосема случајно паркирана државна фотелја под себе.
Секогаш следува истиот политички театар.
Стоилковиќ или некој од неговите кадри ќе каже што сака. Јавноста ќе реагира. Владата ќе се огради. Ќе ни објаснат дека тоа не е официјалната политика. Ќе се пушти малку вербален чад за да изгледа дека нешто се презема. Потоа сите ќе продолжат да си ги извршуваат функциите како ништо да не се случило.
Фотелјата останува. Платата продолжува. Коалицијата е мирна.
Само Македонија повторно изгледа како евтин хотел во кој секој коалициски партнер си води сопствена рецепција.
А колку целата ситуација е апсурдна, најдобро покажува реакцијата на Александар Вучиќ. Човекот кого никој нема да го обвини за премногу љубов кон Хашкиот трибунал, сепак беше многу повнимателен од функционерите на ДПСМ во Македонија.
Вучиќ жестоко го нападна Хаг. Обвини дека не му било дозволено на Младиќ последните денови да ги помине во Србија, оцени дека станува збор за антицивилизациско однесување и повтори дека не верува во хашката правда. Но не го прогласи Младиќ за херој, не најави државен погреб, не побара воени почести и не даде оценка со која директно би ја негирал неговата пресуда.
Наместо тоа, нагласи дека не сака да ги повреди чувствата на Бошњаците, дека мора да се зачува мирот и дека смртта на Младиќ не смее да создаде нови ровови меѓу Србите и Бошњаците. Помошта од српската држава за погребот ја услови со одлуката на семејството и зборуваше само за пристоен и достоинствен погреб, без државна спектакуларност. РТВ Војводина
Со други зборови, Вучиќ ја нападна хашката правда, но не ја претвори својата државна функција во споменар посветен на Младиќ. Ја бранеше српската позиција, но внимаваше да не ја премине границата кон директно величање и дополнително меѓуетничко разгорување. И официјално Белград најави само логистичка помош доколку семејството побара погреб во Србија. РТС, Reuters
Но најважната реченица на Вучиќ во целиот настап не беше за Младиќ. Таа беше упатена до министер во српската Влада од Нови Пазар:
„Ти не си министер на Нови Пазар, туку министер на цела Србија.“
Ете ја целата лекција по државност собрана во една реченица.
Ако Вучиќ разбира дека еден министер не смее да биде министер само на својот град, етничка заедница или партија, како тоа не го разбираат функционерите на ДПСМ во Македонија?
Стоилковиќ не е министер на ДПСМ. Не е претставник на Белград. Не е портпарол на Бања Лука. Не е приватен толкувач на српската национална историја поставен во македонската Влада.
Тој е министер на Македонија.
Или барем така пишува во решението за неговиот избор.
Тоа значи дека е должен да ја претставува државата чија плата ја зема, а не сопствените идеолошки симпатии. Ако веќе Вучиќ им порачува на своите министри дека ја претставуваат цела Србија, тогаш не е премногу да побараме Стоилковиќ да разбере дека ја претставува цела Македонија.
Но изгледа дека нашата Влада од своите функционери бара помалку државничка дисциплина отколку што Вучиќ бара од своите.
И тука започнува вистинскиот срам.
Претседателот на Србија, држава во која Младиќ има далеку поголемо политичко, историско и емоционално значење, внимавал да не ги повреди Бошњаците. Во Македонија, пак, одредени функционери се однесуваат како да имаат натпревар кој ќе биде погласен, порадикален и поневнимателен.
Очигледно е полесно да се биде поголем Вучиќ од Вучиќ кога политичката сметка ја плаќа Македонија.
Затоа прашањето веќе не е што мисли Стоилковиќ. Тој одамна покажува дека нема проблем јавно да ги соопшти своите ставови. Прашањето е зошто власта го толерира.
Зошто секогаш има остри соопштенија, но никогаш остра последица? Зошто се бара повлекување на објавата, наместо повлекување од функцијата? Зошто се осудува ставот, а неговиот автор продолжува да ги ужива сите привилегии што му ги дала државата?
Одговорот очигледно не се наоѓа во принципите, туку во коалициската математика.
Во македонската политика, неколку потребни гласови можат да исперат многу „лични ставови“. Доволно е да бидете корисни за коалицискиот мир и политичката одговорност веднаш станува прашање на слободна волја.
Да беше обичен административец, една спорна објава можеше да му донесе дисциплинска постапка уште пред да го испие утринското кафе. Но кога зад вас стои коалициски партнер, Владата не разрешува – таа очекува.
Очекува функционерот да размисли.
Очекува да ја разбере пораката.
Очекува можеби самиот да си замине.
Само уште не е познато дали ќе му испратат и благодарница ако доброволно заклучи дека човек околу чија објава се отвори прашање за величање осуденик за геноцид можеби не треба да раководи со Агенцијата за остварување на правата на заедниците.
Никој не му го одзема правото на личен став на Стоилковиќ, Китановиќ или кој било друг. Но правото на личен став не значи и право на државна функција без одговорност.
Слободата на говор не е имунитет од политички последици.
Можете да мислите што сакате. Можете и да кажете што сакате. Но не можете истовремено да настапувате како државен функционер, да ја користите тежината на функцијата и потоа, кога ќе стане жешко, да се претворите во обичен граѓанин со „личен став“.
Ако ставот е навистина толку личен, тогаш нека биде лична и политичката сметка.
Владата сега нема потреба уште еднаш да ни објаснува дека не се согласува. Тоа оградување веќе сме го гледале. Го знаеме сценариото, репликите и крајот. Потребно е да покаже дали нејзините принципи вредат повеќе од коалицискиот комодитет.
Зашто кога еден функционер постојано кажува што сака, а власта постојано му простува, тоа веќе не е само негов личен став.
Тоа е официјално толериран став.
А кога дури и Вучиќ знае каде треба да застане, а македонските министри не знаат, тогаш проблемот повеќе не е во нивната недисциплина.
Проблемот е во власта што им дозволила да немаат кочница.
Напомена: Текстот е авторска колумна и содржи политички ставови, иронија, сарказам и метафорични формулации.
