Филипче, ако границата денес е „швајцарско сирење“, кој во ваше време ја отвори дупката по мерка на Груевски? Или за домашното производство на дупки не примате рекламации?
Лесно е денес да се оценува квалитетот на сирењето со строгост на швајцарски инспектор. Потешко е да се објасни што се случуваше во сопствената мандра. Особено кога на производот му пишуваше „нема правда нема мир“, а најпознатиот резултат доби адреса во Будимпешта.
Прашањето за „дупката по мерка“ е политичка метафора за огромниот институционален пропуст. Кој конкретно помогнал, што било пропуштено и дали имало свесно овозможување бегство се прашања за докази и одговорност. Но токму тука почнува проблемот со настапот на Филипче: за денешните случаи има готови пресуди, а за сопственото владеење нема ни воведен збор.
Почнуваш од денес, ги прескокнуваш непријатните години и излегуваш пред публиката како твојата партија штотуку да пристигнала во Македонија. Ниту управувала со институциите, ниту ветувала правда, ниту некогаш чекала осуден поранешен премиер да се јави во затвор.
А Македонија памети.
Во ноември 2018 година, Никола Груевски избега во Унгарија, каде што побара и доби азил, наместо да ја издржува двегодишната затворска казна. Владата ја предводеше Зоран Заев, а Министерството за внатрешни работи Оливер Спасовски. Груевски беше нивниот најголем политички противник, човекот околу чие соочување со правдата се градеа огромни јавни очекувања. И токму во нивно време стана недостапен за таа правда.
Тоа не е ситна дупка во колективното сеќавање што може да се затвори со еден говор во Брвеница.
Филипче можеше барем да го покани Спасовски да го објасни тој дел. Ќе добиевме интересна расправа за тоа како еден институционален пропуст го менува описот зависно од тоа кој седи во министерската фотелја. Кога си на власт, се разгледуваат надлежности, се чекаат извештаи и се посочуваат други институции. Кога си во опозиција, сѐ е јасно уште пред да почне истрагата.
Во првиот случај, јавноста треба да биде трпелива. Во вториот, треба веднаш да ја прифати партиската пресуда.
СДСМ има право да бара одговори. Но правото да критикува не носи и право сопственото владеење да го избрише од јавната меморија. Особено кога настапува со морална надменост како зад себе да оставил систем низ кој не можела ни игла да помине.
А не беше само Груевски.
Горан Грујевски и Никола Бошкоски, по кои трагаа македонските органи, беа уапсени во октомври 2017 година на аеродромот во Солун со лажни бугарски пасоши. Уште една епизода од времето на владеењето на СДСМ што не се вклопува во денешната зачуденост од пропустливоста на системот.
Потоа дојде и случајот со Сашо Мијалков во февруари 2021 година: два дена недостапен за органите, потрага и потерница, па неговото самостојно појавување во обвинителството. Тоа не е потврдено бегство преку граница, но е мошне соодветно потсетување за институционалната сигурност од тоа време.
Очигледно, политичката меморија на СДСМ има подобра гранична контрола од онаа за која зборува Филипче. Туѓите пропусти ги пропушта веднаш. Сопствените ги задржува далеку од говорницата.
Но Филипче не застанува кај сирењето. Во неговиот настап и дипломатската посета добива пресуда: „Тимчо предавникот“.
Толку. Предметот е затворен, доказите можат и да почекаат.
Кој конкретен договор ја потврдува таа квалификација? Која прифатена обврска? Која отстапка на штета на државниот интерес? Во неговата изјава тие одговори ги нема. Има етикета што треба да ја заврши работата на аргументот.
Ако самото одење во Софија е доволно за некого да го прогласиш за предавник, тогаш за што служи дипломатијата — за министрите да си испраќаат разгледници од сопствените кабинети?
Од министер се бара да ги брани државните позиции и да одговара за конкретните резултати. Посетата може да се анализира, исходот да се критикува, секоја отстапка да се преиспита. Но за тоа треба да се каже што точно е спорно. Навредата не станува аргумент само затоа што е изговорена со поголема самоувереност.
Истото важи и за тврдењето дека Михаилова била „договорено“ пуштена. Тоа е сериозно обвинување за свесно постапување. Ако Филипче има докази, треба да ги презентира. Ако бара истрага, треба да инсистира на нејзино спроведување. Но не може партиската говорница да ја прогласи за судница, а сопствената увереност за доказ.
Граѓаните заслужуваат да дознаат како се случило преминувањето на границата и дали имало пропусти или незаконско постапување. Заслужуваат одговорност таму каде што ќе биде утврдена. Бегството на Груевски не ослободува никого од денешна одговорност. Но ни денешниот случај не му издава на СДСМ уверение за беспрекорно управување со институциите.
Стандардот мора да важи и кога министерот е твој. И кога премиерот е твој. И кога одговорот е непријатен за сопствената партија.
Посебна иронија има во повикувањето на Артан Груби. Во говорот на Филипче, дистанцата е толкава што човек би помислил дека СДСМ за него првпат слушнал од вечерните вести. Долгогодишното коалициско партнерство исчезнува во политичката магла, а на сцената останува само денешната потреба да се обвини противникот.
Колку практична архива: за заслугите секогаш има место, за непријатните сојузништва секогаш недостига една папка.
И на крајот, Филипче порачува дека народот гледа и знае сѐ.
Во тоа има повеќе вистина отколку што му одговара на неговиот говор.
Граѓаните можат да бараат одговори од денешната власт и истовремено да ја паметат претходната. Можат да осудат актуелен пропуст и да не прифатат лекции од оние што своите пропусти ги завиткаа во институционални објаснувања. Не се должни со секоја промена на власта да го менуваат и сопственото сеќавање.
Затоа, пред следната инспекција на „швајцарското сирење“, Филипче нека ја отвори и книгата за рекламации од сопственото владеење.
Првата страница нека ја посвети на Будимпешта. Таму му остана најголемото необјаснето отворање во системот што денес толку стручно го оценува.
