Дебатата околу можноста правосудниот испит да се полага на албански јазик се интензивира во услови кога дел од институциите и правните експерти укажуваат дека овој стручен испит, поради својата природа и функција во правосудниот систем, не може да биде организиран како двојазичен. Аргументите се темелат на уставно-правната поставеност, според која македонскиот јазик и кирилското писмо имаат примарна улога во спроведувањето на судските постапки и во изготвувањето на службените акти. Во таков контекст, прашањето за јазикот на полагање не се сведува само на право на избор, туку отвора комплексна расправа за стандардите на професионална квалификација, правната сигурност и усогласеноста со постојниот правен систем.
Во ваква атмосфера, незадоволството кулминираше со протест во Скопје, каде што студентите по право јавно реагираа на, како што посочија, ограничениот пристап до полагање на испитот на нивниот мајчин јазик. Протестот следеше по поднесената петиција до Министерството за правда и претставуваше обид да се изврши дополнителен притисок врз институциите за преиспитување на постојната пракса. Од друга страна, официјалните ставови на надлежните органи остануваат дека полагањето на испитот на македонски јазик е во функција на проверка на јазичната и стручната подготвеност на кандидатите, имајќи предвид дека правосудниот систем функционира примарно на тој јазик.
Во политичката сфера, коалицијата ВЛЕН го насочи вниманието кон, според нив, пропустите направени во минатото при донесувањето на законските решенија. Тие тврдат дека при усвојувањето на законот за правосудниот испит не било обезбедено негово усогласување со одредбите што се однесуваат на употребата на албанскиот јазик, иако тоа, како што велат, било национална обврска на тогашните носители на законодавната власт. Дополнително, ВЛЕН потенцира дека фактот што законот бил изгласан со Бадентерово мнозинство, вклучително и со поддршка од албански пратеници, ја нагласува одговорноста на тогашните политички актери за актуелната состојба. Според нив, долгогодишното управување со секторот правда од страна на кадри на ДУИ не резултирало со решавање на ова прашање, што ја доведува во прашање искреноста на нивните сегашни позиции.

Како одговор, Демократската унија за интеграција оцени дека ваквите обвинувања претставуваат обид за пренасочување на јавната дебата и избегнување на одговорноста за тековната состојба. Од партијата истакнуваат дека во релевантниот закон не постојат одредби кои експлицитно го регулираат јазикот на полагање, ниту пак постои забрана за употреба на албанскиот јазик. Оттука, тие укажуваат дека примената на Законот за употреба на јазиците е суштинска, бидејќи неговите одредби имаат приоритет во случаи кога други закони не се усогласени. Според ДУИ, правната основа за полагање на испитот на албански јазик постои, но недостига политичка волја за нејзино спроведување.
Во својата реакција, ДУИ дополнително нагласува дека актуелните позиции на ВЛЕН, наместо да придонесат кон решавање на проблемот, создаваат впечаток на оправдување на институционалните ограничувања. Според нив, ваквиот пристап претставува отстапување од принципите на еднаквост и правична застапеност, особено во контекст на заштитата на правата на студентите. Целокупната ситуација, како што оценуваат аналитичарите, го надминува прашањето на јазикот и се трансформира во поширок политички и правен спор, кој ги отвора дилемите за балансот меѓу уставниот поредок, законската рамка и практичната имплементација на јазичните права.
![]()

