ИДНИНАТА ТРОШИ СТРУЈА, НО ПАНИКАТА ТРОШИ ШАНСИ: ЗОШТО ЛЕВИЦА ГО ПЛАШИ ПЕХЧЕВО?

ЛЕВИЦА КРЕВА ПАНИКА ЗА ПРОЕКТ ШТО ДОПРВА ТРЕБА ДА СЕ ИСПИТА: Пехчево не смее однапред да ја затвори вратата за економијата на иднината

Најголемата опасност за Пехчево не е да се испита дали еден дата-центар е оправдан. Најголемата опасност е Македонија, исплашена од политички конструирана паника, самата да ја затвори вратата за инфраструктурата врз која светот веќе ја гради економијата на иднината.

Токму тоа се обидува да го направи Левица – да крене доволно прашина, да создаде доволно страв и да го прогласи проектот за катастрофа уште пред тој воопшто да биде изработен и ставен на вистинска стручна проверка.

Левица одамна го гради својот политички капитал повеќе врз хејт, страв и собирање на народниот гнев отколку врз конкретна понуда на остварливи решенија. За таквата политика најплодна почва се сиромаштијата, бесперспективноста и чувството дека во државата ништо не може да се промени. Затоа секој проект што отвора можност за инвестиции, нова инфраструктура, подобро платени работни места и технолошки развој го стеснува просторот за манипулација. Кога граѓаните гледаат напредок и добиваат реална економска перспектива, многу потешко е нивното незадоволство да се претвора во партиско гориво. Токму затоа Левица повторно не нуди услови под кои проектот би бил корисен, туку веднаш нуди страв – затоа што од решенијата се гради држава, а од гневот се гради нејзината политика.

Манипулацијата е едноставна: нема податок за потрошувачката на вода, па веднаш се создава впечаток дека Пехчево ќе остане без вода. Нема податок за инсталираната моќност, па се предупредува дека некој ќе ја „продаде енергетската иднина“ на Македонија. Нема изработен урбанистички проект, но веќе се бара советниците да гласаат против него.

Тоа не е информирање на јавноста. Тоа е политичко производство на паника преку претворање на непознатите параметри во однапред прогласени опасности.

Според објавениот дневен ред на Советот на Општина Пехчево, советниците не одлучуваат за градежна дозвола, не одобруваат готов дата-центар и не му предаваат општински ресурси на приватен инвеститор. Пред нив е иницијатива за почнување постапка за изработка на урбанистичко-планска документација за објекти за складирање дигитални податоци на пет парцели во Панчарево.

Со други зборови, станува збор за почеток на постапка во која допрва треба да се утврдат капацитетот, условите за градба, пристапот до електроенергетската и водоводната инфраструктура, влијанието врз околината и оправданоста на инвестицијата.

Левица, практично, бара проектот да биде одбиен затоа што сè уште не постојат одговори на прашањата што треба да бидат одговорени токму во постапката што сака да ја спречи.

Тоа не значи дека прашањата за инвеститорот, водата, струјата, инфраструктурата, работните места и приходите за општината не се важни. Напротив, тие мора да бидат одговорени пред да биде донесена конечна одлука. Инвеститорот мора да биде познат, бројките мора да бидат јавни, а обврските прецизно утврдени.

Но постои огромна разлика меѓу барањето транспарентност и повикот да се затвори вратата уште пред да се види што точно се предлага.

Постапката за урбанистички проект не се сведува на една политичка одлука. Таа предвидува мислења од надлежните институции, стручна ревизија и јавен увид пред одобрувањето. Трошокот за изработката и стручната ревизија го поднесува иницијаторот. Тоа е механизмот преку кој треба да се утврдат фактите, а не причина фактите никогаш да не бидат утврдени.

„Nature“ не докажува дека Пехчево е загрозено

Особено проблематичен е обидот на Левица да му даде научна тежина на политичкиот страв преку повикување на истражување објавено во „Nature Communications“.

Истражувањето на кое се повикуваат не е техничка студија за проектот во Пехчево, ниту докажува дека конкретниот дата-центар ќе предизвика недостиг од вода, раст на сметките или колапс на електроенергетскиот систем. Станува збор за истражување на јавното мислење во Германија, односно за тоа кои фактори ја зголемуваат или намалуваат поддршката за изградба на дата-центри.

И токму тоа истражување покажува дека поддршката расте кога проектите користат почиста енергија, го ограничуваат локалното влијание и носат јасна корист за заедницата. Значи, научната поента не е „забранете ги дата-центрите“, туку „поставете им строги, мерливи и транспарентни услови“.

Зошто Македонија треба да каже „ДА“ за дата-центрите?

Дата-центрите не се обични магацини со компјутери. Тие се основна инфраструктура за дигиталните услуги, вештачката интелигенција, електронската трговија, банкарството, телекомуникациите, здравствените системи и јавната администрација.

Државите што денес привлекуваат дата-центри не привлекуваат само сервери. Тие создаваат побарувачка за побрзи оптички мрежи, нови енергетски капацитети, инженери, ИТ-компании, градежни фирми, обезбедување, одржување и локални добавувачи.

Ирска е пример што Левица го користи само до половина. Точно е дека дата-центрите во 2025 година учествувале со 23 проценти во измерената потрошувачка на електрична енергија, според ирската статистичка служба. Но Ирска не ги забрани дата-центрите. Таа воведува построги услови за ефикасност, обновлива енергија, складирање и растоварување на мрежата.

Причината е економска: ирската влада проценува дека изградбата и работењето на дата-центрите во 2024 година создале околу 19.500 работни места, 2,2 милијарди евра бруто-додадена вредност и околу 280 милиони евра даночни приходи поврзани со вработувањето. Ирска не ја игнорира потрошувачката – ја регулира, но не се откажува од инвестициите.

Во американската сојузна држава Вирџинија, официјалната анализа покажува дека индустријата на дата-центри поддржува околу 74.000 работни места и придонесува со приближно девет милијарди долари во економијата годишно. Во округот Лаудун, дата-центрите обезбедуваат речиси половина од приходите од данокот на недвижности, со што се финансираат училишта, јавни услуги и инфраструктура.

Финска оди чекор понатаму. Во градот Хамина, отпадната топлина од дата-центарот на „Гугл“ треба да покрива околу 80 проценти од годишните потреби на локалниот систем за централно греење. Наместо енергијата да се губи, таа се користи за домови, училишта и јавни објекти.

Тоа се моделите што треба да ги проучува Пехчево – а не да бега од нив.

„ДА“ за постапката не значи бланко-поддршка

Дата-центарот нема автоматски да биде добар проект само затоа што е дата-центар. Но нема автоматски да биде ниту еколошка и енергетска катастрофа, како што сугерира Левица.

Пехчево треба да постави јасни услови: инвеститорот да ја финансира инфраструктурата потребна за проектот, да ја објави планираната потрошувачка на струја и вода, да користи ефикасен систем за ладење, да обезбеди локални приходи и вработувања и да не добива скриени субвенции на товар на граѓаните.

Дата-центрите не мора нужно да трошат огромни количества вода. Постојат воздушни, суви и затворени системи за ладење со значително помала потрошувачка. Кој систем е предвиден за Панчарево треба да се утврди со проектот – не со партиско соопштение.

Исто така, никој не предлага струјата да му биде подарена на инвеститорот. Како и секој голем индустриски потрошувач, дата-центарот мора да ја плаќа преземената електрична енергија и приклучувањето. Прашањето е дали мрежата може да го поднесе капацитетот и кој ќе ја плати нејзината надградба. Токму затоа е потребна стручна анализа.

Левица вели дека не може државата да ги обезбедува ресурсите, а приватниот инвеститор да ја зема добивката. Но целата приватна економија функционира преку користење инфраструктура и создавање добивка. Клучното прашање е дали инвестицијата ќе плати даноци, ќе создаде работа, ќе ја надгради инфраструктурата и ќе остави мерлива корист за заедницата.

Ако одговорот е „не“ – проектот треба да биде одбиен. Ако одговорот е „да“ – би било неодговорно да се отфрли само затоа што Левица решила политички да капитализира врз стравот од нешто ново.

Пехчево не треба да му даде никому бланко-дозвола. Но уште помалку треба да прифати бланко-забрана.

Затоа правилниот став е: да за почнување на постапката, да за целосна транспарентност и строги услови, а конечна одлука дури откако јавноста ќе ги види сите бројки.

Македонија не смее да биде држава што ја брка технологијата затоа што некоја партија решила да ја претстави како закана. Светот веќе инвестира во инфраструктурата на дигиталната економија. Прашањето не е дали тој процес ќе продолжи, туку дали Македонија ќе биде дел од него или повторно ќе остане набљудувач – исплашена од сопствената иднина.

Loading