ШТО ЗАБОРАВИ ФАНИ ВО ТИКВЕШИЈАТА? Со НВО-биографија не се пере стариот образ на СДСМ

Некој во СДСМ очигледно се надева дека лозарите имаат пократка меморија од рокот на траење на презреаното грозје. Само така може да се објасни настапот на Фани Каранфилова-Пановска, која пристигна во Тиквешијата со микрофон, морална пресуда и прашањето „со кој образ“ Мицкоски дошол на гроздоберот – како историјата на македонското лозарство да започнала со нејзиното влегување во СДСМ.

Но прашањето за образот е опасно кога ќе се постави пред огледало. Со кој образ партија што седум години ја предводеше Владата, додека лозарите протестираа, блокираа патишта и истураа трактори грозје пред винарниците, денес се претставува како невин набљудувач што штотуку ја открил нивната мака?

Фани можеби е нова во партиското раководство, но СДСМ не е нова партија. Со функцијата не се наследуваат само кабинетот, микрофонот и правото да се делат морални лекции. Се наследува и политичкиот биланс – сите неисполнети ветувања, нерешени проблеми и фотографии од истуреното грозје што денес не се вклопуваат во новиот партиски наратив.

Врвот на лицемерието, сепак, дојде кога Каранфилова-Пановска предупреди дека Вранецот ќе стане неупотреблив ако не биде откупен во следните два-три дена, а веднаш потоа објави дека СДСМ – ќе предложи законски решенија.

Ќе предложи!

Не дека законот веќе е поднесен. Не дека е ставен на дневен ред. Не дека е обезбедено парламентарно мнозинство за негово итно усвојување. Не дека се резервирани буџетски средства и е воспоставен механизам за интервентен откуп.

СДСМ допрва ќе предложи нешто што, според самата Каранфилова-Пановска, треба да го спаси грозјето кое ќе пропадне за два-три дена.

Веројатно Вранецот ќе покаже институционална зрелост и ќе почека.

Ќе го запре процесот на зреење, ќе остане во совршена состојба по нивите и трпеливо ќе ги следи собраниските процедури: поднесување предлог, разгледување во матична комисија, амандманска расправа, гласање, прогласување, обезбедување пари и практично спроведување.

Собранието, според оваа политичка логика, очигледно функционира и како ладилник за грозје.

Во таа една реченица – „родот ќе пропадне за два-три дена, а ние ќе предложиме закон“ – е содржана целата анатомија на политичкиот популизам. Проблемот се претставува како апокалиптично итен, а решението се остава во неодредено идно време. Итноста е за камерите, а одговорноста за некој друг.

Каранфилова-Пановска го праша Мицкоски „со кој образ“ присуствувал на Тиквешкиот гроздобер. Прашањето можеби звучи ефектно на прес-конференција, но многу брзо се враќа како бумеранг: со кој образ СДСМ доаѓа пред лозарите во последните 72 часа и им ветува дека допрва ќе започне законодавна постапка?

Особено затоа што истите предлози не се родија вчера. СДСМ уште на 20 август јавно ги соопшти цените од 28 денари за Вранецот и 25 денари за Смедеревката. На 5 септември, шеснаесет дена подоцна, партијата повторно беше заглавена во истото идно време – „ќе предложиме“.

Шеснаесет дена за лозарството се цела вечност. За СДСМ, очигледно, се само доволно време една иста најава да се повтори пред друга камера.

Каде е законот што беше најавен? Кога е поднесен? Каде е финансиската пресметка? Кој ќе го спроведе интервентниот откуп? Кој ќе го преземе грозјето, каде ќе го складира и што ќе се случува со откупените количества? Со кого СДСМ разговарал за да обезбеди мнозинство?

Ако ништо од тоа не е подготвено, тогаш не станува збор за спасувачки план, туку за политички флаер.

Токму Каранфилова-Пановска би требало да ја знае разликата. Таа има повеќе од 25 години искуство во граѓанското општество, раководела со програми за економски реформи, добро управување, транспарентност, отчетност и креирање јавни политики, а од 2015 до 2023 година била извршна директорка на Фондацијата Отворено општество – Македонија.

Со толкаво искуство во проекти, програми, индикатори и управување со ризици, би требало да знае дека созревањето на грозјето не е непредвиден настан.

Тоа не е „црн лебед“. Грозјето не се појавува ненадејно во септември како елементарна непогода што никој не можел да ја предвиди. Секоја година се знае приближно кога ќе созрее, колкави количества се очекуваат, какви се производствените трошоци и кога мора да започне откупот.

Дури и најскромната НВО-проектна апликација би содржела временска рамка, процена на ризик, очекувани резултати, одговорни институции и финансиски план.

Само СДСМ-овото „решение“ за лозарите нема ништо од тоа. Има микрофон, неколку звучни бројки и многу идно време.

Но лозјето не е НВО-проект на хартија. Не може да му се продолжи рокот со анекс. Не може да се одржи работилница за зајакнување на неговата отпорност. Не може пропаднатиот род да се внесе во извештајот како „делумно исполнет индикатор“. И не може лозарот да живее од препораки, заклучоци и завршни конференции.

Фани можеби е нова во врвот на СДСМ. За заменик-претседателка беше избрана во ноември 2024 година, па можеби никој во Бихаќка не ѝ ја предал партиската архива.

Но лозарите ја имаат таа архива. Ја чуваат во неплатените сметки, во евтино предадениот род, во блокадите и во тракторите полни со грозје што некогаш завршуваше на улица.

Во август 2019 година, додека СДСМ ја предводеше Владата, лозарите најавија протест поради ниските откупни цени. Предупредуваа дека откупот започнал без навреме објавени цени и дека, бидејќи зрелото грозје не може да чека, биле принудени да го предаваат под услови што ги диктирале винарниците. Тогаш македонскиот пазар на грозје го нарекоа „црна дупка“, а себеси „робови на сопствените имоти“.

И тогаш грозјето не можеше да чека. Само што Фани сè уште не беше во партиското раководство за да праша „со кој образ“.

Во септември 2020 година лозарите повторно бараа повисоки цени и најавуваа протести и блокади. Понудените откупни цени ги нарекуваа срамни, понижувачки и омаловажувачки. Бараа загарантирана цена, државна дестилерија и интервентно решавање на вишокот грозје.

И тогаш СДСМ беше „на страната на лозарите“ – само што истовремено беше и на власт.

Во септември 2021 година лозарите протестираа во Неготино поради ниските откупни цени и предупредуваа дека се гледа крајот на лозарството. Неколку дена подоцна револтот кулминираше пред винарницата „Тиквеш“, каде што беа истурени неколку трактори грозје, а пред објектот имаше полиција.

Тоа не беше проектна симулација на граѓанско незадоволство. Тоа беа вистински лозари, вистински трактори и вистински род фрлен на земја.

Во август 2022 година повторно беше најавен предупредувачки протест поради откупните цени. Во октомври 2023 година лозарите го блокираа патот Кавадарци – Неготино, барајќи интервентна помош од пет денари по килограм, бидејќи откупните цени, според нив, не ги покривале ниту производствените трошоци. Бараа и исплата на субвенции и обесштетување за штетите од временските непогоди.

А токму во тој период, од мај 2023 до јуни 2024 година, Каранфилова-Пановска била специјален советник за пристапни преговори и ИПА на вицепремиерот за европски прашања. Таа, секако, не била министер за земјоделство и не може лично да биде обвинета за откупот. Но не била ниту жител на некоја друга политичка планета, целосно отсечена од Владата и од општествената реалност.

Затоа денес е непристојно СДСМ да се претставува како новоосновано здружение кое штотуку открило дека лозарите имаат проблем.

Лозарската мака не започна со актуелната Влада. Таа постоеше и во 2019, и во 2020, и во 2021, и во 2022, и во 2023 година. Имаше протести, блокади, ниски цени, проблеми со шеќерните единици и истурено грозје.

Се менуваа министрите, но не и проблемот. Се менуваа соопштенијата, но не и маката. Единствено се менуваше партијата што од говорницата објаснува кој е виновен.

Ова не значи дека актуелната Влада е ослободена од одговорност. Напротив, таа има обврска веднаш да понуди реален, финансиран и применлив механизам за откуп. Но одговорноста на власта не се докажува со амнезија на опозицијата.

СДСМ има право да критикува. Нема право да ја фалсификува сопствената политичка биографија и да се однесува како седум години да не управувал со државата.

Кога ќе преземете функција заменик-претседател на партија, не го наследувате само кабинетот, микрофонот и местото пред камерите. Го наследувате и политичкиот биланс – ветувањата што не биле исполнети, проблемите што не биле решени и протестите што партијата денес се обидува да ги заборави.

Фани можеби е нова во СДСМ.

Но СДСМ не е нов. Проблемот со откупот не е нов. Револтот на лозарите не е нов. Ново е само уверувањето дека јавноста нема меморија.

А лозарите паметат подобро од партиските соопштенија. Паметат кој бил на власт кога молеле за повисока цена. Паметат кога блокирале патишта. Паметат кога го истурале својот труд пред винарниците.

И за несреќа на политичарите со селективно сеќавање – памети и архивата.

Грозјето може да пропадне за три дена.

Фактите, за жал на Фани, имаат многу подолг рок на траење.

Loading