ДРСКОСТА НА СОСЕДИТЕ не е доказ за нивна сила, туку за нашата ПРЕДОЛГА ТРПЕЛЛИВОСТ

пишyвa д-p. Aмaтepкaтa, вoнpeдeн пpoфecop нa eдeн фaкултет

Кога омаловажувањето станува навика, Македонија не смее да молчи

Колку и да ни се чини дека сме навикнати на потценувачки тонови од разни јавни личности кои доаѓаат како „гости“ во нашата држава, последните случувања со српскиот пејач Аца Лукас и неговиот менаџер Саша Мирковиќ поставуваат прашања кои одамна требаше да бидат разгледани со поголема интелектуална и институционална сериозност. Настан што по својата природа е административен и технички проверка, постапка, документи, прерасна во вербален напад кон граѓаните и државата што овие личности ги примила со отворени врати. Таа трансформација не се случи спонтано, туку како резултат на свесно одбрана реторика која не само што не е соодветна, туку е и длабоко проблематична за јавниот дискурс и за меѓудржавното почитување.

Она што дополнително загрижува е прашањето од каде извира таа самопрогласена храброст да се навредува една држава, и со кој точно легитимитет си дозволуваат поединци од концертната индустрија да ја понижуваат Македонија. Таквиот тон не произлегува од вистинска моќ, туку од погрешно изградено чувство дека ова општество ќе молчи, дека институциите ќе премолчат, а јавноста ќе заборави. Тоа е ароганција родена во празнината што настапува кога државата предолго толерирала недолично однесување на разни „гости“, кои по таа логика почнуваат да се однесуваат како да имаат право да ни држат лекции, да навредуваат и да ја омаловажуваат нашата земја. Нивната дрскост не е доказ за нивна сила, туку за нашата предолга трпеливост. А токму затоа, потребно е јасно да се стави до знаење дека ниту еден странец, без оглед на неговата сценска популарност, нема легитимитет да искаже презир кон државата што го прима — затоа што легитимитетот произлегува од почит, а не од самоволие.

Кога јавна личност, особено онаа која доаѓа од друга земја, ќе си дозволи да го етикетира народот што ја прима и плаќа со изрази што понижуваат, не станува збор за индивидуален емотивен испад, туку за сериозен акт на деградација на државното достоинство. Таквата реторика не може да се оправда ниту со стрес, ниту со недоразбирање, ниту со лична фрустрација. Кога некого го нарекувате „телетабиси“, вие не упатувате критика; вие испраќате порака дека го сметате за помалку вреден. Тоа е јазик што во демократски општества не се толерира, а во меѓународните односи се смета за крајно непрофесионален и непочитувачки.

Она што се случи е повеќе од недоличен настап; тоа е тест за тоа дали Македонија ќе покаже дека поседува минимален праг на самопочит. Држава што дозволува да биде третирана со потсмев испраќа сигнал дека нејзиното достоинство е лесно поткопливо, а тоа директно влијае врз начинот на кој другите актери ќе ја третираат, политички, економски, културно. Ако молчиме пред мали навреди, ќе молчиме и пред големи. А молчењето никогаш не било доблест на суверена држава.

Ниту еден уметник, менаџер или јавен говорник нема право да го понижува народот кој го угостува. Речиси сите држави во регионот имаат јасни црвени линии кога станува збор за јавни навреди од странци, не затоа што се „осетливи“, туку затоа што ја разбираат симболичката моќ на зборот и потребата да се заштити националното достоинство. Македонија, напротив, премногу често се однесува како земја што треба да трпи, да премолчува и да биде благодарна што некој дошол да настапува на нејзина територија. Токму оваа психологија на чувствувана инфериорност мора да престане ако сакаме да бараме почит — и да ја добиеме.

Настопот што овие личности го имаат најавено не е воопшто суштинското прашање. Прашањето е дали државата ќе покаже дека има институции што реагираат кога нивниот народ е навреден. Прашањето е дали ќе демонстрираме дека гостопримството не подразбира трпење на омаловажување. И, најважно, прашањето е дали ќе ставиме до знаење дека Македонија не е место каде секој може да дојде, да заработи, да навреди и да замине без последици.

Во меѓународната комуникација, па дури и во уметничките контексти, постои еден основен принцип: почитта е услов за секоја форма на соработка. Ако таа не постои, тогаш не постои ниту основа за културни врски, ниту за концертни ангажмани, ниту за „забава“ како што тие ја нарекуваат.

Македонија не е декор за ничии лични драми, ниту пак е сцена за омаловажување. Земја сме со историја, со народ што има свое достоинство и со институции кои имаат обврска да го заштитат. А кога тоа достоинство ќе биде нападнато, реакцијата не е опција — таа е неопходност.

Ако самите не се почитуваме, нема да нè почитува никој. И ако дозволиме навредите да поминат како нешто маргинално, тогаш сме соучесници во сопственото понижување. Државата мора да покаже дека има граници, и мора да ги заштити. Инаку, доаѓањето на вакви личности ќе продолжи — а со нив и нивната ароганција. Пораката треба да биде јасна и недвосмислена: Македонија може да биде гостопримлива, но никогаш, ниту за миг, не смее да биде потценета.

Loading