ОБРАЗОВАНИЕТО МЕЃУ РЕФОРМАТА И РАЗУРНУВАЊЕТО: лекцијата од Царовска и одговорноста на Јаневска

Образованието меѓу реформата и разурнувањето: лекцијата од Царовска и одговорноста на Јаневска

Образованието не е експериментален полигон за идеолошки амбиции, ниту пак простор за брзи, непромислени реформи што се спроведуваат без чувство за контекст, традиција и реални услови. Тоа е темелот на секое општество, а кога темелите се разнишуваат, последиците не се видливи веднаш – тие се тивки, долгорочни и болни. Македонија тоа веќе го почувствува за време на мандатот на Мила Царовска како министерка за образование и наука.

Периодот на нејзиното министерување ќе остане запаметен како време на контроверзни, набрзина спроведени и суштински непромислени образовни реформи. Наместо системско унапредување, добивме чувство на хаос. Наместо стабилност, добивме несигурност кај учениците, фрустрација кај наставниците и длабоко разочарување кај родителите. Дигитализацијата на учебниците, претставена како модернизациски исчекор, се покажа како класичен пример за реформа отуѓена од реалноста: училишта без опрема, рурални средини без стабилен интернет и наставници оставени сами да се снаоѓаат во новиот систем.

Наставните програми беа радикално менувани, традиционалните предмети редефинирани или маргинализирани, а јавната дебата – сведена на формалност. Наместо внимателно градење, сведочевме на рушење. Наместо јасна визија, добивме импровизација. И сето тоа под превезот на „модерно“, „европско“ и „прогресивно“, без да се одговори на клучното прашање: дали системот е подготвен?

Денес, кога образованието повторно е во фокусот на јавноста, новата министерка Весна Јаневска се наоѓа пред исклучително чувствителна задача. Нејзините изјави во врска со Стратегијата за образование 2026–2032, особено околу употребата на терминот „род“, отворија нова јавна дебата. Јаневска уверува дека станува збор за технички и научно утврден поим, употребен исклучиво за разлика меѓу машкиот и женскиот пол, и дека тоа не смее да биде причина за блокада на стратегијата.

Но проблемот не е само во зборовите. Проблемот е во недовербата што сè уште тлее во јавноста, како директна последица од претходните реформи. Кога еднаш ќе се наруши довербата во образовните политики, секој следен чекор – колку и да е добронамерен – се доживува со сомнеж. Токму затоа, сегашната министерка мора да биде двојно повнимателна.

Јаневска често нагласува дека новата стратегија е континуитет, а не радикален прекин. Но токму тука лежи опасноста. Континуитет со што? Со реформите кои оставија повеќе прашања отколку одговори? Со моделот што ги оптовари наставниците со администрација, а учениците ги претвори во објекти на експеримент? Континуитетот мора да значи исправка, а не слепо продолжување.

Образованието има потреба од стабилизација, од враќање на дијалогот со наставниот кадар, од реални и постепени промени кои ќе произлегуваат од анализа, а не од идеологија. Има потреба од јасна граница меѓу модернизација и наметнување. Од реформи што ќе го почитуваат и македонскиот контекст, и европските стандарди, без да се жртвува квалитетот во име на формата.

Мила Царовска остави длабок траг – не како реформатор што изгради, туку како министерка под чиј мандат образовниот систем се разниша. Весна Јаневска сè уште има можност да избере поинаков пат. Но таа можност ќе постои само ако научи од грешките на претходниците и ако одбие да биде дел од континуитетот на разурнување.

Образованието не смее повторно да биде жртва. Историјата веќе еднаш не опомена. Вторпат – цената ќе биде многу поголема.

пишyвa д-p. Aмaтepкaтa, вoнpeдeн пpoфecop нa eдeн фaкултет

Loading