Новиот Закон за заштита од пушење – јавно здравје или претерана репресија?
Најавениот Предлог-закон за заштита од пушење, кој го промовира Министерството за здравство предводено од Азир Алиу, отвори сериозна јавна дебата. Иако целта – заштита на јавното здравје – е легитимна и неопходна, начинот и обемот на мерките предизвикуваат оправдани критики од граѓаните, угостителите и дел од експертската јавност.
Закон без баланс меѓу здравје и реалност
Една од најголемите забелешки е што законот не прави јасна разлика меѓу заштита на непушачите и целосна репресија врз пушачите. Со целосната забрана за пушење во сите угостителски објекти, без транзициски период или флексибилни решенија, се создава ризик од:
-
затворање на мали кафулиња и ресторани
-
губење работни места
-
дополнителен удар врз веќе ослабената угостителска индустрија
Европските стандарди често се споменуваат како оправдување, но во голем дел од земјите на ЕУ постојат прецизни исклучоци, јасно дефинирани пушачки зони или постепено воведување на мерките.
Казни што делуваат драстично и непропорционално
Казните предвидени со Законот – од 100 евра за граѓанин, па сè до 5.000 евра и тримесечно затворање на објект – се оценуваат како непропорционални во однос на животниот стандард во Македонија.
Особено спорна е одредбата што дозволува итно затворање на објект без да се чека исход по жалба, што отвора простор за:
-
селективна примена
-
злоупотреби
-
правна несигурност за бизнисите
Забрана за инфлуенсери – граница на слободата на изразување?
Контроверзна е и целосната забрана за јавно прикажување или „промоција“ на пушење од страна на јавни личности и инфлуенсери.
Критичарите прашуваат:
-
каде завршува јавното здравје, а каде започнува цензурата?
-
дали фотографија со цигара е прекршок?
-
кој и како ќе го толкува „промовирањето“?
Недоволно прецизните формулации може да создадат правен хаос и селективни казни.
Малолетниците – вистинскиот проблем, но погрешен фокус?
Според податоците на Институт за јавно здравје, кои ги изнесе директорката Марија Андоновска, процентот на пушачи меѓу малолетниците е загрижувачки.
Сепак, критиката е дека Законот повеќе се фокусира на казнување отколку на превенција, без:
-
силни едукативни кампањи
-
програми за одвикнување
-
системска контрола на продажбата на цигари на деца
Јавно здравје ≠ казнена политика
Иако намалувањето на пушењето е оправдана цел, експертите предупредуваат дека јавното здравје не се гради исклучиво со забрани и казни. Без паралелни мерки за едукација, поддршка и постепена адаптација, постои ризик Законот:
-
да биде масовно прекршуван
-
да стане нефункционален
-
да создаде револт наместо свест
Новиот Закон за заштита од пушење има благородна цел, но во оваа форма делува ригиден, социјално нечувствителен и економски ризичен. Наместо „шок-терапија“, јавноста очекува балансиран, применлив и правично спроведлив закон, кој ќе го штити здравјето – без да ја задуши економијата и индивидуалните слободи.
![]()

