ИЛИ ИЗОЛАЦИЈА ОД БЕЛГРАД ИЛИ ТАМПОН-ДРЖАВА: МАКЕДОНИЈА ПРЕД ГЕОПОЛИТИЧКИ ИЗБОР

Косово како прототип, Македонија како тампон: новата логика на мирот во ерата на Трамп

Вклучувањето на Косово во Одборот за мир (Board of Peace – BoP), наспроти отсуството на Македонија и Србија, не претставува случајност ниту дипломатска грешка, туку симптом на подлабока промена во парадигмата на меѓународното управување со конфликтите. Овој избор не произлегува од нормативна проценка или институционална инклузивност, туку од строга логика на корисност, управливост и политичка лојалност, карактеристична за безбедносниот пристап поврзан со политиката на Доналд Трамп.

Од аспект на политичкиот реализам, Одборот за мир не функционира како класична мултилатерална институција, туку како хиерархиски механизам за проекција на моќ. Во таков систем, суверенитетот не е апсолутна вредност, туку варијабла што се прилагодува на оперативните потреби на доминантниот актер. Косово е вклучено не поради сопствена материјална сила, туку поради отсуство на политички отпор и целосна усогласеност со надворешната рамка што му е наметната. Македонија е исклучена не затоа што е проблематична, туку затоа што е геополитички ирелевантна во конкретната мисија; Србија, пак, е исклучена затоа што поседува прекумерна автономија и потенцијал да ја наруши функционалноста на телото преку статусни и безбедносни спорови.

Критиката на либералниот мир дополнително ја радикализира оваа анализа. Либералниот модел на градење мир, заснован врз демократизација, институционална самостојност и нормативна легитимност, овде е јасно напуштен. Наместо тоа, Одборот за мир артикулира концепт на управуван мир, во кој стабилноста има приоритет пред демократијата, контролата пред суверенитетот, а резултатот пред процесот. Во тој контекст, Косово не се појавува како неуспех на либералниот мир, туку како негов пост-либерален наследник: политичка заедница што функционира под долгорочен меѓународен надзор и која автономијата ја заменува со безбедност и институционална поддршка.

Трансакцискиот интервенционизам ја доведува оваа логика до нејзината крајна консеквенца. Во оваа парадигма, меѓународните односи не се водат од правила и процедури, туку од асиметрична размена на корист и лојалност. Државите не се партнери, туку актери со различна употребна вредност; мирот не е процес, туку договор наметнат од посилниот; легитимитетот произлегува од исходот, не од процедурата. Косово е идеален субјект за ваков модел бидејќи нуди целосна политичка лојалност без услови. Македонија нема што суштинско да понуди надвор од веќе постоечка усогласеност, додека Србија нуди премногу услови, премногу автономија и премногу можности за институционален застој.

Во таа смисла, Косово не е исклучок, туку прототип. Неговото присуство во Одборот за мир служи како аргумент за применливоста на пост-либералниот пристап кон конфликтните територии, особено Појасот Газа. Она што се нуди не е класична државност, туку контролирана автономија; не суверенитет, туку управување; не мир како вредност, туку мир како технички и безбедносно администриран исход. Теориски, ова означува премин од нормативен кон инструментален концепт на мирот.

Позицијата на Македонија во идниот безбедносен и геополитички поредок во сè помала мера ќе зависи од нејзините формални сојузништва, а сè повеќе од нејзината способност да се дистанцира од регионални актери кои се перципираат како системски ризик, пред сè Србија. Во услови на трансакциски интервенционизам и селективна безбедносна соработка, западните актери сè поретко ги третираат државите како изолирани политички единици, а сè почесто како дел од регионални безбедносни пакети. Оттука, секое продолжено врзување на Македонија за српската геополитичка траекторија — било преку политичка координација, економска зависност или симболичка регионална солидарност — ја зголемува веројатноста таа да биде класифицирана како секундарен, управуван простор, наместо како самостоен и доверлив партнер.

Стратешката изолација од Србија, во оваа смисла, не подразбира конфронтација, туку асиметрично раздвојување: јасно дистанцирање од српската политика на геополитичко балансирање, редуцирање на зависноста од регионални иницијативи во кои Белград има доминантна улога и проактивно позиционирање во безбедносни, инфраструктурни и дипломатски формати каде Србија е отсутна или маргинализирана. Само преку таква селективна деконекција Македонија може да избегне да биде третирана како дел од „балканскиот проблем“ и да се артикулира како стабилен, предвидлив и управлив сојузник што не ја апсорбира туѓата геополитичка амбивалентност. Во спротивно, постои реален ризик нејзината стабилност да биде инструментализирана како тампон-механизам за контрола на српската непредвидливост, со што би се редуцирала нејзината политичка субјективност во идните безбедносни аранжмани.

Одборот за мир, на крајот, не ја укинува државноста, туку ја редефинира. Во таа редефиниција, Косово е прифатливо затоа што е управливо; Македонија е занемарлива затоа што не носи геополитички капитал; Србија е неподобна затоа што одбива редукција на сопствената автономија. Токму во оваа тријада се кристализира новата логика на глобалниот интервенционизам — логика во која мирот не се гради преку договор, туку се администрира преку моќ.

Loading