Напомена : Оваа колумна е наменета за читатели со изграден критички капацитет, кои самостојно расудуваат и не подлегнуваат на наметнати наративи и површни влијанија – доколку не си еден од нив, не се труди да ја читаш.
Во современите медиумски екосистеми, каде информацијата сè повеќе се трансформира во валута, а вниманието во ресурс од највисока вредност, прашањето „кому му одговара тензичната атмосфера?“ не е реторичко, туку суштинско. Одговорот не лежи само во површинската анализа на медиумските содржини, туку во подлабокото разбирање на структурните мотиви, економските интереси и психолошките механизми кои ја одржуваат перманентната состојба на напнатост, сивило и поларизација во јавниот дискурс.
Најнапред, треба да се направи дистинкција помеѓу новинарството како јавна служба и таканареченото „новинарство“ како инструментализирана практика. Класичното новинарство, во својата нормативна форма, се темели врз принципи на објективност, проверка на факти и јавен интерес. Наспроти тоа, постои паралелна медиумска реалност во која примарната цел не е информирање, туку продуцирање афективни реакции, најчесто негативни, преку селективно известување, персонализирани напади и континуирана драматизација.
Овој модел функционира врз логиката на т.н. „економија на вниманието“. Во дигиталната ера, медиумите не се натпреваруваат за вистина, туку за кликови, прегледи и ангажман. Негативната содржина, според бројни психолошки истражувања, има поголема веројатност да привлече внимание и да предизвика реакција. Омразата, конфликтот и скандалот стануваат не само средство, туку и стратегија. Во тој контекст, одржувањето на тензична атмосфера не е случаен исход, туку рационален избор.

Кому, тогаш, му користи оваа состојба?
Прво, на медиумските актери кои функционираат според комерцијален модел зависен од дигитален ангажман. За нив, контроверзијата е профитабилна, а стабилноста – здодевна. Второ, на политичките структури кои имаат интерес да ја фрагментираат јавноста и да ја пренасочат дебатата од суштински кон персонализирани и емоционално набиени теми. Во атмосфера на постојана тензија, рационалната критика се губи, а граѓаните се трансформираат во навивачки групи.
Трето, и не помалку важно, ваквиот дискурс им одговара и на поединци – таканаречени новинари или медиумски фигури – чиј професионален капитал не се гради врз кредибилитет, туку врз видливост. Во услови кога вниманието е примарна вредност, провокацијата станува алатка за самопромоција. Нападите врз јавни личности, често без аргументирана основа, се користат како механизам за позиционирање во медиумскиот простор.
Во оваа матрица се вклучуваат и актери од други професионални сфери – на пример, адвокати – кои, напуштајќи ги строгите норми на својата професија, се трансформираат во медиумски коментатори или квазиновинари. Нивниот влез во медиумската арена не секогаш е мотивиран од јавен интерес, туку од можноста за зголемена видливост, градење личен бренд или индиректно влијание врз јавни наративи поврзани со конкретни случаи и личности. Правниот дискурс, кој по природа треба да биде прецизен, аргументиран и одмерен, во овие контексти често се редуцира на поедноставени, сензационалистички интерпретации, прилагодени за „консумација“ во дигиталната сфера. Така, се создава хибридна форма на комуникација во која авторитетот на професијата се користи како легитимација за содржини чија примарна цел е привлекување кликови, а не информирање.

Дополнително, во сенката на оваа перманентна драматизација се случува тивка, но значајна ерозија на информативниот приоритет: вестите кои директно го засегаат секојдневниот живот на граѓаните – економските политики, образованието, здравството, локалната инфраструктура, социјалната сигурност – постепено исчезнуваат од медиумскиот фокус. Тие не исчезнуваат затоа што се помалку важни, туку затоа што се помалку „привлечни“ во рамките на алгоритамски и комерцијално водената логика. Така, јавноста останува преоптоварена со конфликти и скандали, но парадоксално – недоволно информирана за суштинските процеси што го обликуваат нејзиниот живот. Овој дисбаланс создава граѓани кои реагираат на симболи и наративи, но ретко имаат капацитет да донесуваат информирани одлуки за прашања од реално значење.
Во истиот контекст, не може да се игнорира и експанзијата на долготрајни лајв стримови и подкасти кои траат со часови, а често функционираат како продолжена форма на истата тензична и конфронтирачка реторика. Под превезот на „слободна дебата“ и „нефилтрирано мислење“, овие формати неретко продуцираат континуирани монолози или кругови на соговорници кои ја репродуцираат истата наративна матрица: персонализација на конфликтот, емоционална заситеност и повторување на веќе воспоставени позиции. Нивната должина не гарантира длабочина; напротив, често служи како механизам за засилување на афектот и за одржување на вниманието преку постепена ескалација на тоналитетот. Така, тие стануваат парамедиумски простори во кои границата помеѓу анализа и агитација се брише, а тензичната атмосфера се продлабочува под привид на плурализам.

Но, оваа динамика има длабоки последици врз јавноста и општеството.
Прво, се создава перцепција на перманентна криза. Дури и кога објективните услови не ја оправдуваат таквата слика, медиумската репрезентација на реалноста генерира чувство на несигурност, недоверба и замор. Второ, се еродира довербата во институциите и во самото новинарство како професија. Кога граѓаните се изложени на континуирани негативни наративи, тие стануваат скептични не само кон содржината, туку и кон изворите.
Трето, и можеби најопасно, се нормализира омразата како форма на комуникација. Јавниот простор се трансформира во арена во која аргументот е заменет со дискредитација, а дебатата со напад. Во таков амбиент, критичкото мислење не исчезнува, но се маргинализира.
Зошто е тешко да се прекине овој циклус?
Затоа што тој е самоодржлив. Публиката, иако често критична, истовремено е и учесник во процесот преку сопствените навики на консумирање содржина. Алгоритмите ги засилуваат веќе постоечките тенденции, а медиумите ги следат сигналите на пазарот. Така се создава затворен круг во кој тензичната атмосфера не е само производ, туку и предуслов за сопственото опстојување.
Сепак, излез постои – но не како едноставно решение. Тој подразбира реафирмација на професионалните стандарди во новинарството, медиумска писменост кај граѓаните и свесно оттурнување од сензационализмот како доминантен модел. Во спротивно, ќе продолжиме да живееме во медиумска реалност во која сивилото не е одраз на стварноста, туку нејзина внимателно конструирана сенка.
Во крајна линија, прашањето не е само кому му одговара тензичната атмосфера, туку и колку сме подготвени да ја препознаеме и да ѝ се спротивставиме.

![]()

