КОГА БЕГСТВОТО ОД ПРАВДАТА СТАНУВА МОРАЛНА ПОЗИЦИЈА – СИГНАЛ ЗА НЕЗРЕЛО ОПШТЕСТВО

Под секоја објава на социјалните мрежи на Никола Груевски се појавуваат илјадници позитивни реакции, стотици пораки на поддршка и повици за негово „враќање“. Тој виртуелен аплауз не е случаен, ниту е резултат само на носталгија или политичка пропаганда. Тој е директен производ на едно незрело општество кое сè уште нема изградено јасен однос кон одговорноста, институциите и владеењето на правото.

Незрелото општество пред сè се препознава по тоа што не верува во сопствените институции, но истовремено не е подготвено да ги поправи. Кога судството со години се доживува како селективно и политизирано, пресудите престануваат да бидат морална и правна референца. Во таква средина, зрелото прашање „дали некој одговарал пред законот?“ се заменува со незрелото „чиј е?“ или „кому му смета?“. Така бегството од институционална одговорност не се чита како вина, туку како доказ дека некој е „жртва на системот“.

Втората димензија на незрелоста е одбивањето на сложената вистина. Зрело општество може да прифати дека некој истовремено можел да спроведе одредени политики и да направи сериозни злоупотреби. Незрелото општество не може. Тоа мора да избере поедноставена приказна: или целосен херој или целосна жртва. Оваа црно-бела логика е удобна, бидејќи ја ослободува јавноста од потребата за морална напнатост и критичко преиспитување.

Третиот аспект е селективната меморија, уште еден симптом на незрелост. Наместо да се паметат институционалните последици од едно владеење, се паметат чувства: ред, сигурност, стабилност. Општеството што не е зрело не ја анализира цената по која тие чувства биле произведени. Минатото се идеализира како реакција на разочарувањето од сегашноста, а одговорноста се жртвува заради удобната споредба.

Четвртата причина, длабоко вградена во незрелоста, е нормализацијата на корупцијата. Кога корупцијата се доживува како општо правило, а не како девијација, исчезнува моралната разлика меѓу оној што одговарал и оној што избегал. Во таков систем на вредности, бегството не е срам, туку „снаоѓање“, а одговорноста е наивност. Незрелото општество не ги наградува принципите, туку умешноста да се избегнат последиците.

Петтиот елемент е идентитетската политика, типична за незрели општества. Кога политичките фигури стануваат симболи на колективен идентитет, секоја критика се доживува како напад врз „нас“. Фактите стануваат ирелевантни, пресудите се автоматски оспорени, а рационалната дебата се заменува со одбрана по секоја цена. Така, лојалноста ја заменува одговорноста.

Социјалните мрежи не ја создадоа оваа незрелост, но ја засилија. Тие ја наградуваат емоцијата, конфликтот и самоуверениот тон, а не аргументот и одговорноста. Во таква средина, бројот на реакции станува замена за легитимитет, а повторувањето на истата приказна создава илузија на вистина. Незрелото општество лесно ја меша видливоста со кредибилитетот.

Сето ова води до клучниот заклучок: поддршката што ја добива човек кој одбил да се соочи со институционална одговорност не е негова победа, туку јасен показател за општествена незрелост. Тоа е тест што сè уште не сме го положиле. Зрело општество може да критикува селективна правда и истовремено да инсистира на одговорност. Незрелото мора да избере, и најчесто го избира она што е попријатно.

Сè додека моралот се мери по припадност, а не по принципи, и додека бегството од одговорност може да се претстави како храброст или мудрост, феноменот ќе продолжи — без разлика на името на поранешниот лидер. Проблемот нема да биде во поединецот. Проблемот ќе биде во општеството што сè уште одбива да порасне.

Loading