ПОПРАВКИ НА ХАРТИЈА, ДУПКИ ВО ПРАКСА: Новите измени што повторно ја спасуваат корупцијата

Наместо да ги поправат штетните и контроверзни интервенции од 2023 година, новите предлог-измени на Кривичниот законик, кои веќе се во собраниска процедура, според дел од правната јавност го продлабочуваат проблемот со корупцијата. Клучната дилема е дали државата конечно ја затвора вратата за злоупотреби – или само ја преформулира неказнивоста.

Обвинителката Ленче Ристоска, која моментално работи во Еуроџаст како обвинител за врски со Македонија, остро реагира дека предложените решенија се „подеднакво лоши, ако не и полоши“ од оние во 2023 година. Според неа, измените декриминализираат однесувања кои веќе биле казниви, особено во најризичната зона – јавните набавки.

Стеснување наместо одговорност

Во фокусот на критиките е член 353 – злоупотреба на службената положба. Иако формално се враќаат повисоки казни и повторно се воведува посебен став за јавни набавки, неговата примена е сведена на неколку строго дефинирани ситуации:
– набавка без постапка кога таа била задолжителна
– незаконски измени на договор или рамковна спогодба над законскиот праг

Според Ристоска, ова е суштински проблем, бидејќи корупцијата во пракса не се случува само „без постапка“, туку преку манипулации со услови, технички спецификации, бодирања, критериуми и фазно водење на постапките – области кои со новиот текст можат да останат надвор од кривичната одговорност.

Ризик од поблаги исходи и застарување

Дополнителна загриженост предизвикува и казнената политика. Дел од правните анализи укажуваат дека пониските минимални казни и непроменетите рокови за застарување може да отворат простор за поблаги судски исходи, особено за предмети што веќе се водат со години.

Јавноста не заборава дека токму измените од 2023 година имаа директни последици врз високи корупциски случаи, што ја наруши довербата во институциите и во политичката волја за борба против корупцијата.

„Системска неказнивост“ преку член 353-в

Најострата критика на Ристоска се однесува на член 353-в, каде што, според неа, со новите формулации се исклучува одговорноста на службени лица од органите на државната управа. Во пракса, тоа може да значи дека функционери и клучни административни извршители остануваат надвор од опфатот на кривичното дело.

„Не се укинува делото, туку се стеснува толку прецизно што се создава простор за системска неказнивост“, предупредуваат дел од експертите.

Брзање под притисок на Уставниот суд

Целата расправа добива тежина и поради фактот што Уставниот суд во февруари 2025 година поведе постапка за уставноста на измените од 2023 и му даде рок на Собранието да ги коригира спорните одредби. Наместо темелна реформа или донесување целосно нов Кривичен законик, дел од јавноста гледа ад-хок решенија кои создаваат нови правни колизии.

Клучното прашање

На крајот, дилемата останува отворена:
👉 Дали измените навистина ја зајакнуваат борбата против корупцијата,
или
👉 ја сведуваат на тесни, лесно заобиколиви дефиниции, кои повторно ќе се плаќаат со јавни пари и изгубена доверба?

Одговорот ќе се види многу брзо – не во објаснувањата, туку во првите предмети што ќе стигнат пред судовите.

Loading