(„Nullum crimen sine lege“) – „Нема кривично дело без закон“
Денес тој може да биде насочен кон судија, утре кон обвинител, а задутре кон обичен граѓанин, доколку околностите звучат доволно „вознемирувачки“ – Аматерката
Случајот што се води против апелациониот судија Ѓоко Ристов, во јавноста познат како постапката со „заѕиданите“ 350.000 евра, наметнува потреба од трезвена, правно аргументирана анализа, ослободена од емоции и од притисокот на доминантниот јавен наратив. Во спротивно, ризикуваме да го замениме темелниот принцип на доказност со колективно чувство на револт, што е опасна девијација од идејата за владеење на правото.
Несомнено е дека откривањето значителна сума готови пари, сокриени во ѕид од приватен објект, создава силен впечаток и природно буди сомнеж. Но во кривичното право сомнежот, колку и да е интуитивно оправдан, не претставува доказ. Тој може да биде почетна точка за истрага, но не и нејзин исход. Основното прашање не е дали настанот е шокантен, туку дали постојат правно релевантни факти што неспорно ја поврзуваат пронајдената сума со обвинетиот и со противправно дејствие.
Во таа смисла, аргументите изнесени од бранителот Звонко Давидовиќ не можат лесно да се отфрлат како одбрана мотивирана исклучиво од процесна позиција. Ако средствата се пронајдени во дом што не е сопственост на обвинетиот и ако, според службениот записник од претресот, тие се пријавени како лични средства на трети лица, тогаш товарот на докажување лежи целосно врз обвинителството. Во правна држава, сопственоста и потеклото на имотот не се утврдуваат преку асоцијации и претпоставки, туку преку јасна и непрекината доказна низа.
Дополнителна правна чувствителност внесува и прашањето за применливоста на инкриминираната законска одредба врз судии како носители на судска функција. Доколку законодавецот прецизно ја врзал таа норма за лица што управуваат со државен или јавен имот, тогаш нејзиното проширување преку толкување може да отвори сериозни уставни и системски дилеми. Правото не трпи еластичност кога станува збор за кривична одговорност; начелото nullum crimen sine lege бара јасност, предвидливост и строга законска основа.
Она што особено загрижува е тенденцијата јавната осуда да ја преземе улогата на прејудицирана пресуда. Во таква атмосфера, институциите се изложени на притисок да „испорачаат резултат“, дури и по цена на правната прецизност. Но правдата што се темели на очекувањата на моменталното јавно расположение е кревка и селективна. Денес таа може да биде насочена кон судија, утре кон обвинител, а задутре кон обичен граѓанин, доколку околностите звучат доволно „вознемирувачки“.
Борбата против корупцијата и незаконското богатење е легитимна и неопходна цел. Сепак, таа не смее да се води по логиката на спектаклот, ниту да се заснова на симболични случаи што треба да ја смират јавната фрустрација. Единствениот одржлив пат е строга примена на законот, еднаков аршин за сите и непоколеблива верност кон доказите како единствен легитимен темел на кривичната одговорност.
Во спротивно, ќе се соочиме со парадокс во кој јавниот гнев станува најсилното „доказно средство“, а правната држава – празна формула. Таквиот исход не носи правда, туку само привид на правда, што на долг рок ја поткопува довербата во институциите многу подлабоко од кој било поединечен случај.

![]()

