ЖРТВИ ЌЕ ИМА СÈ ДОДЕКА Е ПОВАЖНО КОЈ ЗБОРУВА, ОТКОЛКУ ШТО ЗБОРУВА

Општество што аплаудира на моќта, а молчи пред вистината, неизбежно произведува жртви

Современите демократски општества се темелат врз принципот дека јавниот дијалог и политичките одлуки треба да произлегуваат од аргументирана дебата, критичка анализа и натпревар на идеи. Сепак, во општества кои сè уште ја носат историската и институционалната тежина на посткомунистичките политички модели, често се забележува поинаква динамика. Наместо институциите и рационалниот дискурс да бидат носители на општествениот развој, централната улога ја презема политичката партија, која станува главна референтна точка и за функционирањето на системот и за формирањето на јавната перцепција.

Во гостување во дебатна емисија, Петар Богојески ја отвори токму оваа дилема, посочувајќи дека македонското општество и понатаму функционира во рамки на модел во кој системот суштински зависи од политичката партија, а не од институциите, аргументите и понудените решенија. Според него, наместо стабилен демократски механизам заснован врз принципот на автономни институции и јавна одговорност, општествениот живот често се движи според логиката на партиската доминација. Историски гледано, оваа појава не е нова. Во минатото политичкиот и институционалниот простор бил концентриран околу една доминантна структура, додека денес влијанието се префрла кон онаа политичка сила која во дадениот момент ја поседува власта.

Во таква поставеност, вреднувањето на аргументите и предложените решенија неретко зависи не од нивната суштинска вредност, туку од политичката позиција на оној што ги изнесува. Јавната реакција, особено во дигиталниот простор и на социјалните мрежи, често се обликува според тоа дали владејачката структура ќе ја потврди или ќе ја игнорира одредена позиција. Наместо рационална дебата и критичко разгледување на идеите, јавниот дискурс се сведува на поларизирани реакции, аплауз од едната и потсмев од другата страна. Во таква атмосфера аргументите се потиснати, а суштинските решенија остануваат на маргините на општествениот разговор. Но, во таквата динамика не се губи само јавниот интерес; и самите аплаудирачи и навивачи, кои привремено се чувствуваат како дел од победничката страна, на крајот стануваат жртви на истиот систем што го одржуваат.

Постепено се создава состојба на општествена инерција, во која различните актери, политичките елити, институциите, медиумите, па дури и дел од јавноста, се навикнуваат на постојниот модел. Наместо да се доведува во прашање зависноста на системот од партиската логика, таа со текот на времето почнува да се перципира како нормална и неизбежна. Токму затоа ваквата позиција станува комотна за сите. Политичките структури ја задржуваат контролата врз процесите, институциите функционираат во рамки на воспоставената хиерархија, а јавната дебата се движи во предвидливи и веќе утврдени рамки. Но, таа привидна комфорност е само краткорочна. Во подолг рок, системот што се одржува преку политичка лојалност наместо преку аргументи и одговорност ги погодува сите граѓани, вклучително и оние кои најгласно го бранат.

Кога општеството ќе се навикне на модел во кој аргументите се секундарни, а политичката припадност примарна, демократската расправа постепено ја губи својата суштина. Наместо простор за критичка мисла и конструктивен дијалог, јавната сфера се претвора во арена на симболични конфликти и политичко навивање. Во таков амбиент, предупредува Богојески, општеството ризикува да продолжи да се соочува со сериозни последици и повторливи кризи, бидејќи без култура на аргументиран дијалог и вистинско вреднување на идеите, системот останува ранлив и неспособен да произведе одржливи решенија. А во таков систем, на крајот, жртви не се само институциите и јавниот интерес, туку и самите граѓани кои, навивајќи за својата страна, несвесно го одржуваат кругот од кој и самите страдаат.

Loading