МНОЗИНСТВОТО НЕ ЈА МРАЗИ ЛАГАТА, ТУКУ ВИСТИНАТА ШТО МУ ЈА НАРУШУВА УДОБНОСТА
Историјата не е само приказна за напредокот на човештвото. Таа е и долга евиденција на неговиот страв од луѓето што размислувале поинаку, гледале подалеку и ја кажувале вистината пред мнозинството да биде подготвено да ја слушне.
Не биле прогонувани затоа што грешеле. Честопати биле прогонувани токму затоа што биле во право прерано.
Сократ бил осуден на смрт затоа што поставувал прашања што ја вознемирувале удобноста на Атина. Хипатија била убиена од толпа затоа што знаењето и слободната мисла станале закана за фанатизмот. Џордано Бруно бил запален на клада бидејќи одбил да се откаже од своите идеи. Галилео бил принуден да молчи затоа што доказите што ги гледал со телескопот биле посилни од догмата, но послаби од тогашната моќ. Игнац Семелвајс бил исмејуван кога тврдел дека лекарите треба да ги мијат рацете, иако неговото откритие спасувало животи.
Некогаш ги осудувале, прогонувале, убивале и палеле. Денес учиме од нив, науката се надградува врз нивните откритија, а човечката мисла се потпира врз прашањата што тие први се осмелиле да ги постават. Времето покажало дека проблемот не бил во нивните идеи, туку во ограничениот капацитет на мнозинството да ги разбере во моментот кога биле изговорени.
Уште пожално е што истото мора да го констатираме и денес – во време на напредна технологија, неограничен пристап до информации и знаење достапно со еден допир на екранот. Човекот никогаш немал повеќе можности да ја провери вистината, а сепак како никогаш досега доброволно избира да им верува на митови, манипулации и теории на заговор. Очигледно, пристапот до информацијата не значи и капацитет таа да се разбере. Технологијата напредуваше, но човечката подготвеност да го преиспита сопственото убедување остана заробена во времето на кладите.
Во секој од овие случаи механизмот бил ист: новото сознание не било пресретнато со љубопитност, туку со страв. Наместо да се провери идејата, бил напаѓан човекот. Наместо аргумент, се користеле навреда, етикета, забрана, прогон или оган.
Затоа што вистината не е секогаш пријатна. Таа бара човекот да признае дека можеби грешел, дека авторитетот на кој му верувал можеби го лажел и дека светот е посложен од приказната во која удобно се сместил. За тоа не е потребно само образование. Потребен е внатрешен капацитет – способност да се поднесе сомнежот, да се преиспита сопственото убедување и да се прифати фактот дури и кога тој ја урива омилената заблуда.

А токму тука започнува проблемот на мнозинството.
На човекот му е полесно да поверува во мит отколку да проучи факт. Полесно му е да прифати теорија на заговор отколку сложено објаснување. Полесно му е да следи лидер отколку да создава став. Полесно му е да го прогласи мислечкиот човек за предавник, платеник, лудак или непријател отколку да се соочи со можноста дека тој човек кажува нешто што другите сè уште немаат капацитет да го разберат.
Мнозинството не ја отфрла вистината секогаш затоа што не ја слушнало. Понекогаш ја отфрла затоа што не може да ја поднесе.
Истата матрица денес јасно се препознава и во политиката во Македонија. Кај нас одамна не се води вистинска борба меѓу идеи, туку борба меѓу митови. Политичките партии не се натпреваруваат кој ќе понуди подобар систем, туку кој ќе создаде поубедлива приказна за сопствената непогрешливост и за апсолутното зло на противникот.
Граѓанинот не се повикува да размислува, туку да навива. Не му се нудат факти за да донесе заклучок, туку готов заклучок што треба дисциплинирано да го повторува. Ако реалноста не се вклопува во партиската приказна, не се менува приказната – се негира реалноста.
Така се создава општество во кое секој што ќе постави незгодно прашање веднаш станува сомнителен. Ако укаже на грешка кај „нашите“, тој е предавник. Ако признае добар потег кај „нивните“, тој е купен. Ако одбие да учествува во колективната омраза, се прогласува за неопределен, слаб или неупотреблив. Ако понуди нова идеја, прво ќе биде исмеан, а доколку идејата подоцна успее – истите што го исмевале ќе се обидат да ја присвојат.
Македонската политика ја научи вредноста на човечката потреба за удобна лага. Знае дека голем дел од луѓето не сакаат да слушнат дека нема спасител, дека државата не се поправа со парола и дека ниту една партија нема историско право да биде во право. Знае дека е полесно да се продаде мит за славното минато, за вечната жртва, за домашните предавници и надворешните непријатели отколку да се објасни зошто институциите не функционираат, образованието пропаѓа, способните се иселуваат, а неспособните напредуваат.
Во таквата средина најопасен не е корумпираниот политичар. Тој е само производ. Најопасна е масата што сака да биде измамена затоа што измамата ѝ е поудобна од одговорноста. Масата што бара потврда, а не вистина. Што го мери аргументот според тоа кој го кажал, а не според тоа дали е точен. Што го слави просекот затоа што во него се чувствува безбедно, а го напаѓа секој што со знаење, храброст или визија ја открива неговата ограниченост.
Капацитетот не се мери само со диплома, титула или функција. Се мери со способноста да кажеш: „Можеби не сум во право.“ Со подготвеноста да го сослушаш оној што не ти припаѓа. Со храброста да прифатиш факт што не ти се допаѓа. И со зрелоста да не го мразиш човекот само затоа што гледа нешто што ти сè уште не можеш да го видиш.
Денес кладите не се поставуваат на плоштадите. Тие горат на телевизиите, на социјалните мрежи, во партиските штабови и во јавните хајки. Наместо оган, се користат етикети. Наместо прогонство, изолација. Наместо забрана, организирано исмевање. Но целта останува иста – да замолчи оној што ја нарушува удобноста на мнозинството.
Затоа вистинската поделба во Македонија не е само меѓу левица и десница, власт и опозиција, Македонци и Албанци. Најдлабоката поделба е меѓу оние што сакаат да разберат и оние што сакаат само да веруваат; меѓу оние што ја бараат вистината и оние што бараат приказна во која ќе се чувствуваат удобно.
Историјата на крајот најчесто им дава право на оние што биле исмејувани, прогонувани и замолчувани. Но таа правда доаѓа предоцна – откако општеството веќе ја платило цената за сопствениот страв и ограниченост.
Прашањето затоа не е дали денес меѓу нас постојат луѓе што гледаат подалеку. Постојат! Гласни се!
Прашањето е дали Македонија има капацитет да ги препознае пред повторно да ги истера, замолчи или уништи.

![]()

