ШТО СЕ СЛУЧУВАЛО ЗАД ЗАТВОРЕНИТЕ ВРАТИ – Драмата што можела да ја отсече Македонија

Првиот министер за одбрана на независна Македонија, д-р Трајан Гоцевски, во интервју за 4ТВ открива досега малку познати детали за драматичните настани од 1992 година, кога младата македонска држава се обидувала мирно да ја преземе контролата врз својата територија, додека Југословенската народна армија се подготвувала за повлекување.

Зад формалните преговори, како што сведочи Гоцевски, се водела тешка битка за зачувување на клучните државни и инфраструктурни објекти. Во тие моменти Македонија немала целосно изградена одбранбена структура, а секој погрешен чекор можел да предизвика вооружен судир со далеку помоќната ЈНА.

Според неговото сведоштво, дел од тогашниот воен врв упатувал отворени и крајно сериозни закани кон македонското раководство.

„Пред осамостојувањето ни се закануваа дека ќе го срамнат Собранието и рекоа дека на Скопје ќе му одржат лекција што ќе ја памети сто години“, раскажува Гоцевски во интервјуто.

Ваквите пораки пристигнувале во период кога македонските власти инсистирале сите објекти, гранични премини и стратегиски позиции да бидат предадени без насилство и без оштетување. Особено чувствителна била операцијата за преземање на скопскиот аеродром, која започнала на 10 март и траела до крајот на март 1992 година.

При заминувањето, припадниците на ЈНА планирале да демонтираат дел од контролната и радарската опрема. Најголемата опасност била можноста да биде отстранет радарот „Томсон“, без кој аеродромот практично не би можел безбедно да прима авиони.

Таквиот потег ќе значел воздушна изолација на Македонија токму во момент кога државата се наоѓала во исклучително тешка геополитичка положба. На север се чувствувале последиците од ембаргото кон тогашна СР Југославија, додека од југ следувал силен економски и политички притисок од Грција. Онеспособувањето на аеродромот можело целосно да ги отсече државното раководство, стопанството и граѓаните од светот.

По итна координација кај претседателот Киро Глигоров, македонскиот државен врв донел одлука дека демонтирањето на опремата нема да биде дозволено. Гоцевски добил задача лично да замине во Командата на Третата воена област и да му ја пренесе одлучната порака на генералот Милутин Узелац.

„Треба да им ставиме до знаење дека, доколку се обидат да го онеспособат аеродромот, ние тоа нема да го дозволиме – и со сила ако треба“, се присетува Гоцевски.

Средбата се одвивала под строги воени процедури. При влегувањето во командата биле одземани личните предмети, а комуникацијата се вршела исклучиво преку контролирани воени врски. Во таква атмосфера, македонскиот министер ја пренел пораката дека државата е подготвена да ја заштити стратегиската инфраструктура и дека нема да прифати аеродромот да биде оставен нефункционален.

Одлучноста на македонското раководство дала резултат. Клучната опрема била зачувана, а скопскиот аеродром продолжил да функционира. На тој начин била спречена целосна воздушна блокада на Македонија во еден од најранливите периоди од нејзината понова историја.

Сведоштвото на Гоцевски покажува дека мирното повлекување на ЈНА, кое денес често се претставува како едноставен и однапред договорен процес, во реалноста било исполнето со ултиматуми, притисоци и опасности од воена ескалација. Зад мирниот исход стоеле тешки преговори, цврсти одлуки и подготвеност новата држава да ги одбрани своите витални интереси.

Loading