МАКЕДОНСКИОТ ПОЛИТИЧКИ РЕАЛИТИ: МНОГУ ДРАМА, МАЛКУ ОДГОВОРНОСТ

Ако некој оваа недела ја следел македонската политика, веројатно добил впечаток дека живее во држава во која сè се движи со неверојатна брзина. Се расправа, се обвинува, се демантира, се ветува, се протестира, се држат прес-конференции, се бројат проценти, се објаснуваат успеси и се откриваат туѓи неуспеси. Единствено резултатите некако не успеваат да го фатат темпото.

Македонската политичка сцена повторно докажа дека има неисцрпен потенцијал за производство на драматични изјави. За конкретни решенија, се чини, сè уште се чека согласност од пошироката коалиција на изговори.

Да почнеме од Европа. Герт Јан Копман неделава повторно ја отвори темата за блокадата на европскиот пат и потребата од уставни измени. Пораката е непријатна, особено за политичарите кои со години ја градат својата реторика врз ветувањето дека проблемот е секогаш некаде надвор од Македонија. И ете ја државата повторно пред познатата дилема – дали да ја обвинува Европа, соседите, меѓународната заедница или, можеби, конечно да разговара сама со себе. Кај нас европскиот пат е како автобуска линија без возен ред: сите знаат каде треба да стигнеме, но никој не знае кога ќе тргнеме. А политичарите и понатаму се однесуваат како да е доволно да ја повторуваат дестинацијата за автобусот сам да пристигне.

Во меѓувреме, Собранието го разгледува буџетот за 2027 година. Стотици амандмани, долги расправи, политички пресметки и очекувано натпреварување во тоа кој повеќе се грижи за народот. Сите сакаат да бидат автори на подобра иднина, но кога ќе дојде ред на сметката, секој има подготвено објаснување зошто токму неговата одговорност треба да се одложи. Буџетот, се разбира, е најважниот документ за иднината на државата. Само што граѓаните би сакале во него да се препознаат и нивните животи, а не само владините проекции и партиските приоритети.

Економската статистика неделава донесе уште една лекција по македонска аритметика. Просечната нето-плата достигна 49.141 денар, а минималната синдикална кошничка за ноември изнесува 70.827 денари. Значи, просекот расте, но кошничката и понатаму има повисоки амбиции од семејниот буџет. На хартија сме сè побогати, во продавница сè повнимателни. Можеби наскоро ќе треба да воведеме нов економски показател – колку денови може да се преживее од просечната плата пред да пристигне следната плата. Тоа би била статистика што граѓаните навистина би ја разбрале.

Премиерот зборува за раст на реалната плата, опозицијата за сиромаштија, СДСМ ја повикува Владата да ја зголеми минималната плата, а Владата возвраќа со споредби со претходниците. И така, наместо дебата за тоа како да живее подобро едно четиричлено семејство, добиваме натпревар во историско докажување кој оставил поголема сметка. Граѓанинот, нормално, нема право на реплика. Тој треба само да плати.

Алта банка и понатаму останува тема за политичко надмудрување. Премиерот најавува јавна аукција на 30 ноември и очекува успешно завршување на процесот, опозицијата продолжува со критиките, а јавноста се обидува да разбере каде завршува финансиската реалност, а каде почнува политичкиот маркетинг. Очигледно, банката стана повеќе од финансиска тема – стана политички тест за кредибилитет. А кога политичарите ќе почнат да се убедуваат кој повеќе ја зборува вистината, најдобро е граѓаните да ги побараат документите, а не да избираат кому повеќе му веруваат.

Но, ако мислевме дека политичките апсурди се резервирани за Скопје, Крива Паланка неделава покажа дека и таму реалноста може да биде посилна од секоја политичка сатира.

Крави по улици, дворови, ниви, па дури и во училишен двор. Над илјада грла добиток, според проценките на локалните власти, неконтролирано се движат низ општината, уништуваат насади, предизвикуваат штети и ја загрозуваат безбедноста на граѓаните. Проблемот не е од вчера. Напротив, трае со години, а правосилни решенија за одземање на добитокот постојат уште од 2024 година. И што се случува? Кравите продолжуваат да шетаат, институциите продолжуваат да се координираат, а граѓаните продолжуваат да ги трпат последиците.

Градоначалникот Сашко Митовски бара Владата да прогласи кризна состојба, да обезбеди ресурси и да помогне во решавањето на проблемот. Потоа поднесува кривични пријави против службени лица во надлежните институции поради неспроведување на решенијата. На 21 ноември, граѓаните излегуваат на протест, барајќи конечно институциите да си ја завршат работата.

И тука се појавува Димитар Апасиев. Заедно со Амар Мециновиќ, тој оди на средба со градоначалникот во неговиот кабинет, а потоа политичката приказна добива препознатлива идеолошка рамка – „вмровски терор“, корупција и пипците на власта.

Навистина, проблемот со кравите е сериозен и граѓаните имаат целосно право да бараат решение. Но, дали секој локален проблем мора да стане уште една прилика за Апасиев да одржи политичка лекција за тоа кој е виновен за сè?

Особено е интересно кога лидерот на Левица, партија која со години ја гради својата политичка препознатливост врз радикалната реторика и разобличувањето на наводните системски неправди, ќе се појави во кабинетот на градоначалник од СДСМ и ќе ја искористи ситуацијата за напад врз актуелната власт. Средба, фотографија, соопштение и голема квалификација. Политичкиот настап е комплетен. Само кравите остануваат на улица.

Апасиев зборува за „вмровски терор“, но проблемот трае повеќе од десет години, а градоначалникот Митовски е на функцијата од 2021 година. Тоа не ја ослободува централната власт и надлежните државни институции од одговорност за неспроведените решенија, но отвора легитимно прашање: зошто одговорноста се претставува како еднонасочна улица? Зошто политичката анализа почнува и завршува со актуелната Влада, а не ги опфаќа сите институции и сите години во кои проблемот се таложел?

На крајот, граѓаните на Крива Паланка не бараат идеолошка анализа, ниту уште една политичка пресметка. Бараат да можат да одат по улица без да разминуваат стадо, да ги зачуваат своите насади и да не стравуваат за сопствената безбедност. За тоа не е потребна револуционерна реторика. Потребни се спроведени решенија, јасна надлежност и одговорност.

Ако политичарите навистина сакаат да им помогнат, нека се натпреваруваат во резултати, а не во квалификации. Зашто во Крива Паланка засега најслободно се движат кравите, а одговорноста и понатаму е врзана за синџир.

Но, најчувствителната тема оваа недела повторно беше насилството врз жените. На 20 ноември, пред Владата, се одржа блокадата „Ниту една повеќе“. Пораките беа познати, барањата повторени, паролите препознатливи. Но, зад оваа сценографија на граѓански активизам се отвора едно непријатно прашање: колку години треба да трае „борбата“ за да почнеме да ги мериме нејзините резултати?

Во Македонија се формираше цел еден невладин екосистем околу темата за правата и заштитата на жените. Организации, проекти, кампањи, грантови, конференции, работилници и соопштенија. Темата стана постојана програмска активност, а борбата против насилството – дел од проектните портфолија. Но, кога ќе се тргнат банерите и ќе завршат проектните презентации, останува прашањето: што навистина е променето за жените кои секојдневно се соочуваат со насилство?

Каде се мерливите резултати? Колку институционални пропусти се спречени? Колку жени добиле навремена и ефикасна заштита? Колку од средствата добиени преку грантови се претвориле во конкретна помош, а колку останале во административните трошоци, хонорарите и проектните извештаи?

Никој не ја оспорува потребата од активизам, но активизмот не смее да биде доживотна лиценца за морална надмоќ, ниту грантовите да бидат доказ за успешност. Ако со години се работи на иста тема, а проблемот останува алармантен, тогаш легитимно е да се побара отчетност и од оние што тврдат дека ја претставуваат борбата.

Зашто жените не живеат од проектни активности, ниту се заштитени со фотографии од протести. Нивната безбедност не смее да биде само уште една ставка во донаторски буџет. Можеби е време, покрај институциите, и невладините организации да одговорат на едно едноставно прашање: по толку години, толку грантови и толку кампањи – што конкретно е подобро?

Неделава имаше и продолжување на судската постапка за трагедијата во Кочани, со сведочења и пораки од семејствата дека нема да се откажат од барањето правда. Нивната упорност е потсетник дека за некои луѓе времето не продолжува со нова недела, нова тема и нова прес-конференција. За нив трагедијата не е архива на вести. Таа е секојдневие. И додека политиката бара нови теми, семејствата сè уште бараат одговори.

На политичкиот фронт, пак, продолжува вечната дисциплина – меѓусебно обвинување. Филипче ја критикува Владата за стандардот, Мицкоски одговара со статистика и споредби, СДСМ зборува за партиски тендери, ВМРО-ДПМНЕ за наследените долгови. Секој има свој виновник, свој графикон и своја верзија на вистината. Ако продолжат вака, можеби ќе треба да се формира посебна институција за утврдување кој кому што му оставил во наследство. Само да не биде со нов директор, нова плата и нов буџет.

Во меѓувреме, Али Ахмети повторно отвори простор за национални и симболички расправи со објавата од Зајас на која се гледа албанското знаме, без македонското. Се разбира, знамето е симбол, но и симболите имаат политичка тежина кога се користат во јавен простор. Прашањето не е само кое знаме се веело, туку дали политичарите свесно ги отвораат темите што ја продлабочуваат недовербата, додека реалните проблеми чекаат ред. Во Македонија, изгледа, секогаш има време за знамиња, но многу помалку за институционална одговорност.

И така, уште една недела помина. Власта ги брои успесите, опозицијата ги брои пропустите, дел од невладиниот сектор ги брои проектите, Апасиев ги брои виновниците, кравите ги бројат градските улици, граѓаните ги бројат деновите до плата, а Европа ги брои условите што не сме ги исполниле.

Сите имаат своја вистина. Само граѓаните имаат една реалност – скапа, неизвесна и прилично уморна од туѓите објаснувања.

Ако треба да ја сумираме неделата во една реченица, тогаш таа би гласела: Македонија не страда од недостиг на политичка активност, туку од хроничен недостиг на политичка одговорност.

И за крај, една мала надеж: можеби следната недела ќе донесе нешто поинакво. На пример, некој да преземе одговорност без да мора претходно да одржи прес-конференција за тоа колку биле неодговорни другите.

Loading