Во најновото соопштение на Управа за јавни приходи, институцијата со речиси педагошка сериозност нè уверува дека студентите не се „на удар“ и дека нема нови даночни обврски. Наводно, станува збор за „воспоставување ред“, „подигнување на свеста“ и „поддршка“ за доброволно исполнување на законските должности. Во ваквиот јазик, кој внимателно ги избегнува сите остри рабови на реалноста, се препознава класичната бирократска реторика: кога државата ви ја става раката во џеб, тоа не е интервенција — тоа е едукација.
И, секако, откако директорката на УЈП „стави ред“ во сите сегменти на економијата — од сивата економија, преку крупниот капитал, па сè до високите функционери — сосема логично беше да се дојде до последниот нерешен „проблем“: студентите. Очигледно, токму тие останаа како финалната неправилност во системот што требаше да се дисциплинира.
Но, ова не е изолиран случај. Истата оваа институционална „педагогија“ веќе еднаш беше применета и врз граѓаните кои работеа во Авганистан — тогаш, исто така, со слична реторика за ред, закон и еднаквост. Резултатот? Не зголемена доверба во системот, туку продлабочено чувство дека државата реагира селективно, доцна и без никаква чувствителност за реалноста на луѓето кои заработуваат надвор за да преживеат дома.
И токму тука лежи клучната иронија: овие пари не исчезнуваат во некакви офшор дестинации. Напротив — тие се трошат овде, во Македонија. Во локалната економија, во станови, храна, образование, секојдневен живот. Тоа се средства кои директно ја поддржуваат економијата која институциите декларативно сакаат да ја зајакнат. Но, наместо да се препознае ова како потенцијал, се третира како проблем што треба да се „регулира“.
Особено иронично звучи уверувањето дека „не може да има двојно оданочување“. Формално, можеби не — барем не во правниот текст. Но, суштински, ситуацијата наликува на софистицирана игра на дефиниции: ако данокот во странство бил вратен, тогаш, се разбира, нема двојно оданочување — има само едно, но со задоцнета, бирократски посредувана правичност. Прашањето што останува е: дали оваа „правичност“ навистина ги зема предвид реалните околности на студентите, или пак е уште еден пример на формализам кој ја игнорира социјалната димензија на економската активност?
Уште поиндикативна е реториката на „доброволност“. Кога институцијата испраќа персонализирани известувања и инсистира на законска обврска со прецизни рокови и имплицитни санкции, доброволноста станува циничен еуфемизам. Тоа не е доброволност — тоа е дисциплинирање.
Но, тука критиката не може да заврши само кај УЈП. Останува отворено прашањето: каде е Владата на Македонија во оваа приказна? Дали некој воопшто ја проценува политичката штета од ваквите потези? Дали се следат сопствените функционери и нивните дејствија кога тие директно ја нагризуваат довербата во системот и ја компромитираат самата власт? Ќе ни одговори ли со реконструкцијата?
Додека студентите и младите се третираат како административен проблем, се создава уште подлабок, системски ризик: луѓето ќе почнат да се однесуваат рационално во еден ирационален систем. А тоа значи отворање сметки во други држави, пренасочување на финансиските текови надвор од земјата и избегнување на контакт со институциите кои ги доживуваат како репресивни. Тоа не е шпекулација — тоа е логична последица.
Во обидот да се „воспостави ред“, институциите всушност ризикуваат да создадат поголем неред — неред на недоверба, одлив на капитал и дополнително оттурнување на младите. Наместо да се изградат политики кои ќе ги задржат овие луѓе поврзани со државата, се гради амбиент во кој најразумната стратегија станува — дистанца.
Сето тоа се прави под превезот на еднаквост пред законот. Но, еднаквоста која не прави разлика меѓу мултинационална компанија и студент кој собира средства за школарина не е правичност — таа е карикатура на правичноста.
Затоа, проблемот не е во тоа дали УЈП формално воведува нови обврски или не. Проблемот е што институцијата повторува ист модел — од Авганистан до Германија — без да извлече никаква поука. И додека формално „никој не е на удар“, суштински на удар е довербата, рационалноста и иднината на младите луѓе во оваа држава.
А кога довербата еднаш ќе се оданочи до крај — не постои механизам за нејзино враќање.

![]()

