ЛАКМУСОТ „ГРУЕВСКИ“: Еден статус е доволен да ја открие политичката незрелост на општеството

Лакмусовата хартија не ја создава киселоста. Таа само ја открива. Во овој случај тој што ја создал, од време – на време само ја проверува.

Токму тоа вчера го направи Никола Груевски со македонското општество. Не мора да биде присутен во државата, да учествува на избори или да понуди политичка програма. Доволни се една честитка, неколку внимателно одбрани реченици и фотографија на социјалните мрежи за на површина да излезе она што со години се крие под формалната приказна за демократска зрелост.

Под неговата честитка за Денот на независноста се собраа 17,4 илјади реакции и пораки: „Само Вие можете достоинствено да ја водите Македонија“, „Народот ве чека“, „Поскоро дома да си дојдете“, „Премиеру наш“.

Тоа не е само носталгија. Тоа е дијагноза.

Груевски е лакмусот што покажува колку голем дел од населението и натаму е политички незрел, институционално недоверлив и лесно подводлив од митови за спасители, предавници, странски заговори и големи водачи. Население кое не бара докази, програми и одговорност, туку човек кому ќе му ја предаде сопствената надеж и државната судбина.

Токму во тоа се состои политичката магија што Груевски успешно ја создаде.

Неговото најтрајно политичко дело не се објектите, спомениците или статистиките од времето на неговата власт. Тоа е митот дека Македонија без него е послаба, понеорганизирана и помалку своја. Митот дека само тој знаел како се води држава и дека неговото враќање, само по себе, би било доволно за работите повторно да дојдат на своето место.

Тоа е совршено конструирана политичка магија затоа што функционира без потреба од реална политичка активност. Колку подолго е отсутен, толку повеќе неговиот лик се прочистува од грешките, одговорноста и непријатните прашања. Останува само идеализираното сеќавање на лидерот што „градел“, „работел“, „не им се поклонувал на странците“ и затоа бил нападнат.

Секое обвинение против него се претвора во доказ дека некој му се плашел. Секоја критика станува потврда дека бил цел на домашни и странски центри. Отсуството се претвора во жртва, а жртвата во морална победа. Така политичарот постепено се претвора во мит кој повеќе не се анализира – во него се верува.

Лакмусот „Груевски“ токму тоа го открива: колку лесно политичката реалност може да биде заменета со емоционална приказна.

Во политички зрело општество, секој поранешен премиер би бил оценуван според целината на своето владеење – според успесите, неуспесите, одлуките и одговорноста. Ниту еден лидер не би бил ослободен од прашања само затоа што неговите наследници се покажале како неспособни.

Кај нас, незадоволството од сегашноста автоматски го разубавува минатото. Колку повеќе разочаруваат актуелните политичари, толку посовршен станува ликот на отсутниот лидер. Не затоа што минатото навистина било безгрешно, туку затоа што фрустрацијата бара едноставна приказна: некогаш имало ред, потоа го отстраниле човекот што го создавал, а сега е доволно тој да се врати и сè ќе биде поправено.

Тоа е политичка приказна напишана за население што сака лесни одговори на сложени проблеми.

Во зрелите демократии лидерите се заменливи, а институциите трајни. Државата не престанува да функционира кога еден човек ќе ја напушти функцијата. Судовите, администрацијата, парламентот и контролните механизми не зависат од харизмата на политичарот. Таму прашањето не е „кој ќе нè спаси“, туку „кој ќе управува според правилата“.

Во незрелите и персонализирани системи е обратно. Лидерот станува поважен од законот, партијата од институцијата, а лојалноста од способноста. Критиката кон водачот се претставува како напад врз државата, додека неговото политичко преживување се поистоветува со националниот интерес.

Таквиот модел не е непознат. Во различни облици го гледаме во системи во кои цели држави се организираат околу еден доминантен лидер. Граѓаните постојано се убедуваат дека без него ќе дојдат хаос, предавство, странска доминација или национална пропаст. Институциите се претвораат во сценографија, а лидерот во единствениот толкувач на волјата на народот.

Македонската верзија на тој модел има плодна почва. Општество кое со децении живее во страв за идентитетот, јазикот, името и државата лесно прифаќа фигура на заштитник. Кога луѓето постојано се чувствуваат загрозено, не бараат силни институции, туку силен човек. А на човекот што го доживуваат како заштитник се подготвени да му простат сè што не би му простиле на обичен политичар.

Груевски не ја измисли оваа потреба. Тој само подобро од другите ја препозна, ја нахрани и ја претвори во политички капитал.

Затоа е лакмус.

Секоја негова објава ја менува бојата на јавноста и го прави видливо она што инаку се прикрива: склоноста кон култ, потребата од политички татко и подготвеноста државата да се сведе на еден човек. Не се бара систем што ќе функционира независно од лидерот. Се бара лидер што ќе функционира наместо системот.

Особено загрижува фактот што култот не мора повеќе ни да се произведува од центар на власт. Граѓаните доброволно го обновуваат. Никој не ги принудува да пишуваат „само Вие можете“ и „народот ве чека“. Тоа го прават сами, откажувајќи се од сопствената граѓанска одговорност и пренесувајќи ја врз замислениот спасител.

Ова е менталитет што не создава република, туку двор. Во него политичарите се господари, функционерите дворјани, а граѓаните поданици што чекаат некој одозгора да им го среди животот.

Затоа најголемиот проблем не е дали Груевски некогаш ќе се врати. Проблемот е што значителен дел од општеството го чека.

Ако денес е подготвено без критичка дистанца да му се поклони на митот за Груевски, утре истото тоа население ќе биде подготвено да му се предаде на некој нов лидер што ќе ја совлада истата формула: ќе понуди едноставни непријатели, големи национални зборови и уверување дека само тој може да ја спаси Македонија.

Во тоа е вистинската опасност за иднината. Не еден политичар, туку население што постојано бара политички старател. Не едно име, туку менталитет што секогаш е подготвен да произведе нов култ.

Најгорчливиот парадокс е што тоа се покажа токму под честитка за независноста. Ја славиме слободна, суверена и самостојна Македонија, а истовремено тврдиме дека нејзината судбина зависи од еден човек.

Тоа не е менталитет на независни граѓани. Тоа е психологија на политичка зависност.

Лакмусот „Груевски“ само ја покажа бојата. А таа боја мора сериозно да нè загрижи.

Зашто опасноста за Македонија не е само во можноста да се врати еден Груевски. Многу поопасна е подготвеноста на општеството постојано да чека некој нов Груевски.

Loading